A visually impaired person walking A visually impaired person walking

Erthygl 4: Rhyddid rhag caethwasiaeth a llafur dan orfod

Mae Erthygl 4 yn diogelu’ch hawl i beidio â chael eich cadw mewn caethwasiaeth neu gaethiwed, na chael eich gorfodi i wneud llafur dan orfod.

  • Mae caethwasiaeth yn golygu bod rhywun yn berchen arnoch fel darn o eiddo.
  • Mae caethiwed yn debyg i gaethwasiaeth – efallai byddwch yn byw ar safle’r person, gweithio iddynt heb allu gadael, ond nid ydynt yn berchen arnoch.
  • Mae llafur dan orfod yn golygu bod rhaid ichi wneud gwaith nad ydych wedi cytuno iddo, o dan fygythiad cosb.

A oes unrhyw gyfyngiadau ar yr hawl hon?

Mae’ch hawl i gael eich diogelu yn erbyn caethwasiaeth a chaethiwed yn absoliwt, sy’n golygu na ellir cyfyngu arni o gwbl.

Mae’r hawl ynghylch llafur dan orfod yn absoliwt hefyd. Fodd bynnag, nid yw’n perthyn i waith:

  • rhaid ichi ei wneud fel rhan o ddedfryd garchar neu gymunedol
  • mae’r llywodraeth yn mynnu eich bod yn ei wneud mewn cyflwr o argyfwng, megis wedi trychineb naturiol neu un a achosir gan bobl
  • sy’n rhan o rwymedigaethau dinesig arferol, megis gwasanaeth ar reithgor.

Yr hyn mae’r gyfraith yn ei ddweud

Erthygl 4: Gwahardd caethwasiaeth a llafur dan orfod

1. Chaiff neb ei ddal mewn caethwasiaeth neu gaethiwed.

2. Ni fydd yn ofynnol i unrhyw un wneud llafur dan orfod neu orfodol.

3. At ddiben yr Erthygl hon ni fydd y term ‘llafur dan orfod neu orfodol’ yn cynnwys:

  1. unrhyw waith mae angen ei weud yn ystod hynt arferol carchariad a orfodir yn ôl darpariaethau Erthygl 5 o’r Confensiwn hwn nag yn ystod rhyddhad amodol o’r fath garchariad.
  2. unrhyw wasanaeth o fath militaraidd neu, yn achos gwrthwynebwyr cydwybodol mewn gwledydd lle maent yn cael eu cydnabod, gwasanaeth a ddisgwylir yn lle gwasanaeth milwrol gorfodol.
  3. unrhyw wasanaeth a ddisgwylir yn achos argyfwng neu drychineb sy’n bygwth bywyd neu les y gymuned, neu
  4. unrhyw waith neu wasanaeth sy’n ffurfio rhan o rwymedigaethau dinesig arferol.

Achos enghreifftiol - Siliadin v Ffrainc [2005]

Daethpwyd â merch 15 oed i Ffrainc o Togo gan ‘Mrs D’, a dalodd am ei thaith ond a gymerodd ei phasbort wedyn. Cytunwyd y byddai’r ferch yn gweithio i Mrs D tan ei bod wedi ad-dalu ei thocyn hedfan, ond wedi ychydig o fisoedd cafodd ei ‘benthyca’ i gwpl arall. Fe wnaethant ei gorfodi i weithio 15 awr y diwrnod, saith diwrnod yr wythnos heb dâl, heb wyliau, heb ddogfennau hunaniaeth a heb awdurdodiad o’i statws mewnfudo. Roedd y ferch yn gwisgo dillad ail-law ac nid oedd ganddi ei hystafell ei hunan. Fe wnaeth yr awdurdodau ymyrryd pan drefnwyd eu bod yn ymwybodol o’r sefyllfa, and ar y pryd nid oedd caethwasiaeth a chaethiwed yn dramgwydd troseddol penodol yn Ffrainc. Penderfnynodd Llys Hawliau Dynol Ewrop fod y ferch wedi’i chadw mewn caethiwed a bod Ffrainc wedi torri ar ei rhwymedigaethau positif o dan wahardd caethwasiaeth a llafur dan orfod. Roedd hyn oherwydd nad oedd cyfraith Ffrengig wedi rhoi diogelwch penodol ac effeithiol i’r ferch.

(Cymerwyd crynodeb yr achos o ‘Hawliau dynol, bywydau dynol: canllaw i’r Ddeddf Hawliau Dynol ar gyfer awdurdodau cyhoeddus’. Lawrlwythwch y cyhoeddiad i weld rhagor o enghreifftiau ac astudiaethau achos cyfreithiol sy’n dangos sut mae hawliau dynol yn gweithio mewn ymarfer.)

Diweddarwyd ddiwethaf: 04 May 2016