A visually impaired person walking A visually impaired person walking

Erthygl 3: Rhyddid rhag arteithio a thriniaeth creulon neu ddiraddiol

Mae Erthygl 3 yn eich diogelu rhag:

  • arteithio (meddyliol neu gorfforol)
  • triniaeth neu gosb greulon neu ddiraddiol, ac
  • allgudo neu estraddodi (cael eich anfon i wlad arall i wynebu cyhuddiadau troseddol) os oes risg wirioneddol y byddwch yn wynebu arteithio neu driniaeth neu gosb greulon neu ddiraddiol yn y wlad dan sylw.

Fel byddech yn ei ddisgwyl, rhaid i awdurdodau lleol beidio â defnyddio’r math hwn o driniaeth arnoch. Hefyd rhaid iddynt eich diogelu os yw rhywun arall yn eich trin fel hyn. Os gwyddant bod yr hawl hon yn cael ei thorri, rhaid iddynt ymyrryd i’w stopio. Hefyd rhaid i’r wladwriaeth ymchwilio i honiadau credadwy o’r fath driniaeth.

Beth yw arteithio?

Mae arteithio’n digwydd pan yw rhywun yn achosi dioddefaint difrifol a chreulon iawn (corfforol neu feddyliol) yn fwriadol i berson arall. Gallai hyn fod i gosbi rhywun, neu i’w brawychu neu i gael gwybodaeth ganddynt.

Beth yw triniaeth greulon?

Mae triniaeth neu gosb greulon yn driniaeth sy’n achosi dioddefaint corfforol neu feddyliol dwys. Mae’n cynnwys:

  • ymosodiad corfforol difrifol
  • holi seicolegol
  • amodau neu gyfyngiadau carcharu creulon neu farbaraidd
  • camdriniaeth gorfforol neu seicolegol ddifrifol mewn sefyllfa iechyd neu ofal, a
  • bygwth arteithio rhywun, os yw’r bygythiad yn real ac uniongyrchol.

Beth yw triniaeth ddiraddiol?

Mae triniaeth ddiraddiol yn golygu triniaeth sy’n eithafol o fychanol ac anurddasol. Mae’r cwestiwn a yw triniaeth yn cyrraedd lefel y gellir ei diffinio fel diraddiol yn dibynnu ar nifer o ffactorau. Mae’r rhain yn cynnwys hyd y driniaeth, ei heffeithiau corfforol neu feddyliol a rhyw, oedran, hyglwyfder ac iechyd y dioddefwr. Seilir y cysyniad hwn ar yr egwyddor o urddas – gwerth cynhenid pob bod dynol.

A oes unrhyw gyfyngiadau ar yr hawl hon?

Mae’ch hawl i beidio â chael eich arteithio neu’ch trin mewn ffordd greulon neu ddiraddiol yn absoliwt. Mae hyn yn golygu na all byth gael ei chyfyngu na’i rhwystro mewn unrhyw ffordd. Er enghraifft, ni all awdurdod cyhoedddus byth ddefnyddio diffyg adnoddau fel amddiffyniad yn erbyn cyhuddiad ei fod wedi trin rhywun mewn ffordd greulon neu ddiraddiol.

Defnyddio’r hawl hon - enghraifft

Rhoddwyd dyn ifanc â phroblemau iechyd meddwl mewn gofal preswyl. Yn ystod ymweliad, fe sylwodd ei rieni gleisiau ar ei gorff. Fe godon nhw’r broblem gyda’r rheolwyr gofal ond gwadwyd eu pryderon. Hefyd cawsant eu gwahardd rhag ymweld â’u mab. Fe wnaeth y rhieni godi hawl eu mab i beidio â chael ei drin mewn ffordd greulon a diraddiol a’u hawl i barch am fywyd teuluol. Diddymwyd y gwaharddiad ar ymweliadau ac ymchwilwyd i’r cleisiau ar gorff y dyn ifanc.

(Cymerwyd yr enghraifft o ‘Y Ddeddf Hawliau Dynol: Newid Bywydau’, Sefydliad Hawliau Dynol Prydain, 2006.)

Yr hyn mae’r gyfraith yn ei ddweud

Erthygl 3: Gwahardd arteithio

Ni fydd ynrhyw un yn destun arteithio neu i driniaeth neu gosb greulon neu ddiraddiol.

Achos enghreifftiol - Chahal v Y Deyrnas Unedig [1996]

Fe wnaeth Sîc Indiaidd oedd yn byw yn y DU honni y byddai’n cael ei arteithio pe byddai’n cael ei allgludo i India gan ei fod yn gefnogwr proffil uchel o ymwahaniaeth Sicaidd. Ond fe wnaeth y DU ddal i geisio ei allgludo ar amheuon ei fod yn derfysgwr. Mewn achos pwysig iawn, penderfynodd Llys Hawliau Dynol Ewrop fod Erthygl 3 yn gwahardd ei allgludo gan ei fod yn wynebu risg wirioneddol o arteithio neu driniaeth greulon neu ddiraddiol. Pwysleisiodd y Llys fod ei gysylltiad amheus â therfysgaeth yn amherthnasol – mae’r diogelwch a roddir gan Erthygl 3 yn absoliwt ac yn ymestyn i bob bod dynol, heb ystyried eu hymddygiad.

Gweler y cyhoeddiad ‘Hawliau dynol, bywydau dynol: canllaw i’r Ddeddf Hawliau Dynol ar gyfer awdurdodau cyhoeddus’ am ragor o enghreifftiau ac astudiaethau achos cyfreithiol sy’n dangos sut mae hawliau dynol yn gweithio mewn ymarfer.

Diweddarwyd ddiwethaf: 04 May 2016