A visually impaired person walking A visually impaired person walking

Erthygl 10: Rhyddid mynegiant

Mae Erthygl 10 yn diogelu’ch hawl i ddal eich barnau eich hunan

Mae Erthygl 10 yn diogelu’ch hawl i ddal eich barnau eich hunan ac i’w mynegi’n rhydd heb ymyrraeth gan y llywodraeth.

Mae hyn yn cynnwys yr hawl i fynegi’ch barnau’n uchel (er enghraifft trwy brotestiadau a gwrthdystiadau cyhoeddus) neu drwy:

  • erthyglau, llyfrau neu daflenni cyhoeddedig
  • darlledu ar y teledu neu’r radio
  • celfyddydweithiau, ac
  • y rhyngrwyd a’r cyfryngau cymdeithasol.

Hefyd mae’r gyfraith yn diogelu’ch rhyddid i dderbyn gwybodaeth gan bobl eraill trwy, er enghraifft, fod yn rhan o gynulleidfa neu ddarllen cylchgrawn.

A oes unrhyw gyfyngiadau ar yr hawl hon?

Er bod gennych ryddid mynegiant, mae gennych hefyd ddyletswydd i ymddwyn yn gyfrifol ac i barchu hawliau pobl eraill.

Gall awdurdodau cyhoeddus gyfyngu ar yr hawl hon os gallant ddangos bod eu cam gweithredfu’n gyfreithlon, angenrheidiol a chymesur er mwyn:

  • diogelu diogeledd cenedlaethol, uniondeb tiriogaethol (ffiniau’r wladwriaeth) neu ddiogelwch y cyhoedd
  • atal anhrefn neu droseddu
  • diogelu iechyd neu foesau
  • diogelu hawliau ac enwau da pobl eraill
  • atal y datgeliad o wybodaeth a dderbynnir yn gyfrinachol, a
  • chynnal awdurdod a didueddrwydd barnwyr.

Efallai caniateir i awdurdod gyfyngu ar eich rhyddid mynegiant os, er enghraifft, ydych yn mynegi barnau sy’n annog casineb hiliol neu grefyddol.

Fodd bynnag, mae’n rhaid i’r awdurdod cyhoeddus perthnasol ddangos bod y cyfyngiad yn ‘gymesur’, mewn geiriau eraill ei fod yn gymesur a heb fod yn fwy na’r hyn sydd ei angen i drafod y broblem dan sylw.

Defnyddio’r hawl hon - enghraifft

Mae’r hawl hon yn arbennig o bwysig i newyddiadurwyr a phobl eraill sy’n gweithio yn y cyfryngau. Rhaid iddynt fod yn rhydd i feirniadu’r llywodraeth a’n sefydliadau cyhoeddus heb ofn cael eu herlyn – mae hon yn nodwedd hanfodol mewn cymdeithas ddemocrataidd. Ond nid yw hynny’n atal y wladwriaeth rhag gorfodi cyfyngiadau ar y cyfryngau er mwyn diogelu hawliau dynol eraill, megis hawl person i barch am eu bywyd preifat.

Yr hyn mae’r gyfraith yn ei ddweud

Erthygl 10: Rhyddid mynegiant

1. Mae gan bawb yr hawl i ryddid mynegiant. Bydd yr hawl hon yn cynnwys rhyddid i ddal barnau ac i dderbyn a rhoi gwybodaeth a syniadau heb ymyrraeth gan awdurdodau cyhoeddus a heb ystyried ffiniau. Ni fydd yr Erthgyl hon yn atal Gwladwriaethau rhag mynnu ar drwyddedu mentrau darlledu, teledu neu sinema.

2. Gallai ymarfer y rhyddidau hyn, gan ei bod yn cyflwyno dyletswyddau a chyfrifoldebau, fod yn amodol ar y fath faterion ffurfiol, amodau, cyfyngiadau neu gosbau ag a ragnodir gan y gyfraith a sydd eu hangen mewn cymdeithas ddemocrataidd, er budd diogeledd cenedlaethol, anhrefn tiriogaethol neu droseddu, i ddiogelu iechyd neu foesau, i ddiogelu enw da neu hawliau pobl eraill, i atal y datgeliad o wybodaeth a dderbynnir yn gyfrinachol, neu i gynnal awdurdod a didueddrwydd y farnwriaeth.

Achos enghreifftiol - Observer a The Guardian v Y Deyrnas Unedig [1991]

Fe wnaeth papurau newydd The Guardian a The Observer gyhoeddi darnau o lyfr Peter Wright Spycatcher, cofiant oedd yn cynnwys honiadau bod MI5 wedi gweithredu’n anghyfreithlon.

Fe wnaeth y Llywodraeth lwyddo i gael gorchymyn llys i atal y papurau newydd rhag printio deunydd pellach tan fod yr achos ynghylch tor-hyder wedi dod i ben. Ond pan gyhoeddwyd y llyfr mewn gwledydd eraill ac yna yn y DU, fe wnaeth The Guardian gwyno bod parhau â’r gorchymyn llys yn torri ar yr hawl i ryddid mynegiant yn Erthygl 10.

Fe wnaeth Llys Hawliau Dynol Ewrop ddyfarnu, er bod y gorchymyn llys yn gyfreithlon gan ei fod er budd diogeledd cenedlaethol, nad oedd rheswm digonol i barhau â’r gwaharddiad ar gyhoeddi gan y papur newydd wedi i’r llyfr gael ei gyhoeddi. Dylai’r gorchymyn llys wedi dod i ben unwaith nad oedd yr wybodaeth yn gyfrinachol bellach.

(Cymerwyd crynodeb yr achos o ‘Hawliau dynol, bywydau dynol: canllaw i’r Ddeddf Hawliau Dynol ar gyfer awdurdodau cyhoeddus’. Lawrlwythwch y cyhoeddiad i weld rhagor o enghreifftiau ac astudiaethau achos cyfreithiol sy’n dangos sut mae hawliau dynol yn gweithio mewn ymarfer.)

Hefyd mae’r Comisiwn wedi cyhoeddi canllaw sy’n esbonio’r fframwaith cyfreithiol sy’n diogelu rhyddid mynegiant a lle gall y rhyddid hwnnw gael ei gyfyngu er mwyn atal trais, camdriniaeth neu wahaniaethu.

Diweddarwyd ddiwethaf: 04 May 2016