A young mother talking to an older person A young mother talking to an older person

Sipsiwn a Theithwyr: atebion syml ar gyfer byw gyda’n gilydd

Atebion syml ar gyfer byw gyda’n gilydd

Mae Sipsiwn a Theithwyr yn rhan gyfannol o Brydain yn yr unfed ganrif ar hugain. Mae rhai awdurdodau lleol blaengar, ymrwymedig wedi arloesi ffyrdd o ddiwallu anghenion y grwpiau nomadaidd hyn i gadw eu dull o fyw traddodiadol, wrth gael mynediad i wasanaethau iechyd ac addysg a chynnal perthynas dda â chymunedau eraill.

Mewn ardaloedd eraill, fodd bynnag, mae Sipsiwn a Theithwyr yn parhau i fod yn ganolbwynt i dyndra cymdeithasol gyda materion llety yn ganolog iddo. Mae pobl sydd yn byw ger safleoedd sydd heb eu hawdurdodi yn aml yn gwrthwynebu datblygiadau heb ganiatâd cynllunio neu lle caiff yr amgylchedd ei niweidio. Mae pryderon o’r fath yn cael sylw eang gan y cyfryngau lleol a chenedlaethol.

Does neb yn elwa gan anghydfodau o’r fath; ac yn sicr nid y Sipsiwn a’r Teithwyr eu hunain. Cydnabyddir Sipsiwn Romani a Theithwyr o Iwerddon yn gyfreithiol fel grwpiau ethnig, a chânt eu hamddiffyn rhag gwahaniaethu gan y Ddeddf Cysylltiadau Hiliol (1976, wedi’i gwella yn 2000) a’r Ddeddf Hawliau Dynol (1998). O ran iechyd ac addysg, nhw yw un o’r grwpiau mwyaf difreintiedig ym Mhrydain.

  • Mae disgwyliad oes i ddynion a menywod Sipsiwn a Theithwyr yn 10 mlynedd yn is nag y mae ar gyfartaledd yn genedlaethol.
  • Mae mamau Sipsiwn a Theithwyr yn 20 gwaith yn fwy tebygol na gweddill y boblogaeth o ddioddef marwolaeth plentyn.
  • Yn 2003, cafodd llai na chwarter plant Sipsiwn a Theithwyr bump TGAU a graddau A*-C, o’i gymharu â’r cyfartaledd cenedlaethol o dros hanner.

Dangosodd astudiaethau blaenorol, megis 'Common Ground', adroddiad pwysig a gyhoeddwyd gan y Comisiwn Cydraddoldeb Hiliol yn 2006, sut mae diffyg safleoedd sydd wedi’u hawdurdodi i Sipsiwn a Theithwyr yn parhau nifer o’r problemau hyn. Mae’r Llywodraeth wedi gofyn i bob awdurdod lleol yn Lloegr i gynyddu’n arwyddocaol y nifer safleoedd i Sipsiwn a Theithwyr mewn lleoliadau priodol gyda chaniatâd cynllunio er mwyn mynd i’r afael â darpariaeth annigonol erbyn 2011.

Cawsom ein sefydlu yn 2007 i ddiogelu a hybu cydraddoldeb a hawliau dynol, i weithio tuag at ddileu gwahaniaethu ac aflonyddu ac i hyrwyddo perthynas dda o fewn a rhwng grwpiau. Fel rhan o’r cylch gwaith hwn, rydym wedi adolygu'r cynnydd a wnaed ers 2006. A fu gwelliant yn y tair blynedd ddiwethaf? A fodlonwyd targed y Llywodraeth erbyn 2011?

Fe ymgymeron ag astudiaethau i asesu’r sefyllfa hwn yn Lloegr – ymgymerir â gwaith ar y mater hwn yng Nghymru a’r Alban hefyd.

Ymchwil cefndirol

Cafodd yr adroddiad hwn ei seilio ar ddau ddarn o ymchwil y gwnaethom ni eu comisiynu.

Ymgymerwyd ag ymchwil pellach yn 2010 i ddilyn ar y cynnydd o ddiwallu anghenion llety. 

Diweddarwyd ddiwethaf: 23 Oct 2017