Cam 1 Archwiliad Cyflog Cyfartal: Penderfynu'r cwmpas

Canllaw Aml Dudalen

I bwy mae'r dudalen hon?

  • large organisations (50 or more employees)

Y gwledydd y mae'n berthnasol iddynt?

    • Prydain Fawr flag icon

      Prydain Fawr

Bydd penderfynu cwmpas archwiliad cyflog cyfartal a nodi’r wybodaeth sy’n ofynnol yn golygu gwneud penderfyniadau allweddol am yr archwiliad cyfan.

Mae hyn yn neilltuol o bwysig i'w ystyried os mai hwn yw eich adolygiad cyntaf.

  • Byddai archwiliad llawn yn cynnwys holl gyflogeion eich sefydliad. Fodd bynnag, oherwydd rhesymau ymarferol, efallai bydd yn anodd cynnal yr ymarfer ar gyfer y gweithlu cyfan y tro cyntaf.
  • Efallai byddwch chi'n penderfynu mynd ati gam wrth gam, ac efallai’n cychwyn ag adran benodol lle mae risg bosibl o gyflog anghyfartal yn eich barn chi, a datblygu arbenigedd o ran y broses archwilio cyn ymestyn yr ymarfer i gwmpasu pob cyflogai.
  • Os byddwch chi’n gwneud hyn, ystyriwch gynnal asesiad o risgiau i bennu pa rannau o'ch sefydliad y dylid eu harchwilio yn gyntaf.
  • Dylech chi fod yn ymwybodol o gyfyngiadau archwiliad rhannol o’r math hwn. Er enghraifft, ni fydd yn eich caniatáu i gymharu a yw rolau mewn adrannau nad ydynt o dan archwiliad o werth cyfartal i rolau mewn adrannau o dan archwiliad. Ni ddylid defnyddio’r canlyniadau i wneud casgliadau cyffredinol am y sefydliad cyfan.

Os byddwch chi’n penderfynu cynnal archwiliad fesul cam, cofiwch y gall hynny gynyddu’r perygl o hawliad cyflog cyfartal yn cael ei wneud nes bydd y broses gyfan wedi'i chwblhau.

Gallech chi benderfynu cynnal archwiliad yn fewnol, neu ddefnyddio cymorth allanol. Os byddwch chi’n gwneud y gwaith yn fewnol, mae’n fuddiol cynnwys amrywiaeth o bobl i gynorthwyo i wella gwrthrychedd y dadansoddiad. Gallai aelodau defnyddiol o’r tîm archwilio gynnwys:

• Aelod o’r tîm adnoddau dynol a all weithredu cronfeydd data staff, sydd â gwybodaeth o drefniadau cyflogau a graddio perthnasol a sut maent wedi newid dros amser

• Rhywun sydd ag arbenigedd ynghylch amrywiaeth a chydraddoldeb a gwybodaeth gefndirol am batrymau o anghyfartaledd rhwng menywod a dynion yn eich sector

• Rhywun o’r adran gyllid a all ddefnyddio’r system gyflogres i gynhyrchu’r wybodaeth mae arnoch chi ei hangen.

Ystyriwch pa adnoddau sy’n ofynnol, ac i ba raddau byddwch chi'n defnyddio arbenigedd mewnol ac allanol.

Efallai bydd cyflogeion a’u cynrychiolwyr yn gallu cyfrannu gwybodaeth werthfawr ynghylch sut mae’r system gyflog bresennol yn gweithredu ac effeithiau tebygol y newidiadau.

Gall hyn leihau unrhyw risg o anghytundeb yn ddiweddarach, yn enwedig os yw canlyniad yr archwiliad yn debygol o effeithio ar wahanredion cyflog presennol. Bydd cyflogeion yn cael rhagor o gyfle i ddeall y rhesymau dros unrhyw newidiadau. Bydd hyn yn helpu i sicrhau bod systemau cyflog yn dryloyw ac yn hawdd eu deall.

Efallai bydd yn ddefnyddiol i chi gynnwys corff allanol megis Acas. Fel arbenigwr ar gydraddoldeb cyflogaeth, gallant gynnig cymorth ymarferol, annibynnol a diduedd i helpu i ddiweddaru systemau cyflog.

Cyn penderfynu beth fydd cwmpas eich archwiliad, bydd angen i chi sefydlu pa ddata sy’n ofynnol, faint o'r data hwnnw sydd gennych chi eisoes, a pha mor gywir a hygyrch yw’r data.

Bydd angen i chi gasglu a chymharu gwybodaeth am bob cyflogai sydd wedi’i gynnwys yn yr archwiliad, yn cynnwys:

  • holl elfennau amrywiol eu cyflog, a'u
  • rhyw, swydd, gradd neu fand cyflog, faint o oriau byddant yn eu gweithio a phryd, hyd eu gwasanaeth.

Bydd yr wybodaeth ofynnol yn amrywio yn ôl y math o sefydliad ac yn ôl eich system gyflogau a graddio benodol.

I gael rhagor o wybodaeth ynghylch y data gofynnol, lawrlwythwch y rhestr hon o’r data sy'n ofynnol ar gyfer archwiliad cyflog cyfartal.

Mae’n hollbwysig bod y data a ddefnyddir ar gyfer yr archwiliad yn gyfoes ac yn gywir, oherwydd gall hyd yn oed anghysonderau bychan effeithio ar gywirdeb y canlyniadau.

Bydd angen i chi ystyried y materion gwarchod data sydd dan sylw hefyd. Cofiwch am eich cyfrifoldebau cyfreithiol wrth brosesu data personol, ac ystyriwch y dull rydych chi’n bwriadu ei ddefnyddio mewn perthynas â datgelu canlyniadau’r archwiliad.

Os oes gennych chi system adnoddau dynol a chyflogres gyfunol, dylai’r wybodaeth ofynnol fod ar gael yno. Fodd bynnag, mewn nifer o sefydliadau, bydd angen canfod yr wybodaeth o fwy nag un ffynhonnell.

Cynlluniwch sut byddwch chi’n cyfuno’r wybodaeth ac yn ei dadansoddi. Mae rhagor o arweiniad ynghylch y math o ddadansoddiad sy’n ofynnol ar gael yng Ngham 3 y pecyn cymorth  – Dilyniant nodweddiadol y dadansoddiad mewn archwiliad cyflog cyfartal.

Mae’n bwysig cydnabod bod archwiliad cyflog cyfartal yn fwy na dim ond ymarfer casglu data. Mae’n cynnwys ymrwymiad i weithredu os canfyddir anghyfartaledd heb ei gyfiawnhau rhwng cyflogau menywod a dynion.

Mae llawer o gyflogwyr yn credu’n ddilys eu bod yn darparu cyflog cyfartal, ac na wnaiff archwiliad amlygu unrhyw anghyfartaledd. Felly, yn gynnar yn y broses, bydd angen i chi sicrhau fod gan uwch reolwyr ddisgwyliadau realistig ynghylch canlyniadau posibl. Sicrhewch eu bod yn ymwybodol bod angen seilio’r archwiliad ar ymrwymiad i gynllun gweithredu ynghylch cyflog cyfartal a newidiadau posibl mewn cyflogau.

Cyn i chi gychwyn yr archwiliad, dyma rywfaint o gynghorion:

• Ystyriwch sut byddwch chi’n cyfathrebu eich bwriadau i’ch cyflogeion. Er enghraifft, eglurwch y gall yr archwiliad arwain at newidiadau mewn cyflogau.

• Mae’n bwysig fod gennych chi gefnogaeth glir gan uwch arweinyddion fel bydd cyflogeion yn gwybod fod gan yr archwiliad bwerau. Efallai bydd ar rai uwch reolwyr angen rhagor o wybodaeth cyn cynnig eu cefnogaeth a'u nawdd, ac felly gall fod yn ddefnyddiol rhannu penawdau’r data ynghylch cyflog cyfartal cyn cychwyn archwiliad manwl.

• Mae’n bwysig bod yn eglur a thryloyw ynghylch y fethodoleg byddwch chi’n ei defnyddio i wneud penderfyniadau yn dilyn yr archwiliad. Gellir cyflawni hyn heb rannu gwybodaeth bersonol am gyflog unigolion penodol.

Mae’n anarferol cwblhau archwiliad cyflog cyfartal wedi’i gynnal yn briodol heb amlygu rhywfaint o wahaniaethau rhwng cyflogau menywod a dynion neu agweddau o bolisi cyflog y mae angen eu newid.

Nid yw hynny’n golygu bod gwahaniaethu o ran cyflogau wedi digwydd, na’i fod yn rhywbeth bwriadol. Gall gwahaniaethau rhwng cyflogau menywod a dynion fod wedi cael eu hachosi gan effaith ffactorau hanesyddol, megis hyd gwasanaeth. Efallai y gellir cyfiawnhau rhai gwahaniaethau.

Ewch ati un cam ar y tro i ddadansoddi ac egluro’r gwahaniaethau rhwng cyflogau, a byddwch yn wrthrychol bob amser.

Ymwrthodiad

Er y gwnaed pob ymdrech i sicrhau bod y cyngor hwn yn gywir a chyfoes, nid yw’n sicrhau y gallech chi amddiffyn yn llwyddiannus yn erbyn hawliad am gyflog cyfartal. Dim ond llysoedd neu dribiwnlysoedd a all gynnig dehongliadau awdurdodol o’r gyfraith.

Diweddarwyd ddiwethaf: 27 Aug 2020

Cysylltwch â Acas am ragor o wybodaeth

Os ydych yn ymwneud ag anghydfod cyflogaeth neu’n ceisio gwybodaeth ar hawliau a rheolau cyflogaeth, gallwch gysylltu â’r Gwasanaeth Cynghori, Cymodi a Chyflafareddu (Acas):

www.acas.org.uk/helplineonline

Rhadffôn: 0300 123 1100 (8yb-8yh Llun i Wener a 9yb-1yh Sadwrn)

Gwasanaeth Cyfnewid Testun: 18001 0300 123 1100.