A woman walking down a street holding legal papers

Ymchwiliad: Ydy’r system cyfiawnder troseddol yn trin pobl anabl yn deg?

Crynodeb

Rydym eisiau deall profiadau diffynyddion neu gyhuddedig anabl yn y system cyfiawnder troseddol. Gelwir pobl sydd wedi eu cyhuddo o drosedd yn ‘ddiffynyddion’ yng Nghymru a Lloegr, a ‘chuddedig’ yn yr Alban.

Byddwn yn archwilio os yw anghenion y diffynyddion neu gyhuddedig hyn wedi eu nodi'n briodol ac os dylid sefydlu addasiadau eraill i fodloni eu hanghenion, fel eu bod yn gallu cymryd rhan yn llawn ym mhrosesau'r llys. Bydd ein hymchwiliad yn cwmpasu Cymru, Lloegr a’r Alban.

Ffyrdd i ymateb

Mae’r Ymchwiliad ar agor yn awr i staff llys gyflwyno tystiolaeth drwy arolwg ar-lein.

Mae gennym ddiddordeb arbennig mewn profiadau pobl o 1 Ionawr 2017 ymlaen gan gynnwys, pan fo’n briodol, effaith technoleg newydd.

Caiff yr ymatebion eu coladu gan Justice Studio (cwmni ymchwil annibynol a’i ganolfan yn y DU) a’u defnyddio i gyflwyno canfyddiadau ac argymhellion i lywodraeth y DU.

Bydd yr arolwg yn cau ddydd Sul 15 Medi. 

 

Ynglŷn â’r ymchwiliad

Mae ein hymchwiliad yn trafod y cyfnod ‘cyn achos’, sef wedi cyhuddo unigolyn, ond cyn i dreial gychwyn. Ein prif ffocws yw edrych ar fynediad at gyfiawnder ar gyfer unigolion gyda namau gwybyddol (problemau gyda meddwl y person, ei gyfathrebu a’i ddealltwriaeth a’i gof), cyflyrau iechyd meddwl a chyflyrau niwro-amrywiol, gan gynnwys awtistiaeth ac Anhwylder Diffyg Canolbwyntio a Gorfywiogrwydd (ADHD).

Bydd ein hymchwiliad yn edrych ar beth arall allwn ni wneud i nodi a bodloni anghenion y grŵp hwn o diffynyddion anabl neu gyhuddiedig. Byddwn yn:

  • archwilio’r mathau o addasiadau a ddefnyddir, a phryd, er mwyn gwella cyfranogiad yn y system cyfiawnder troseddol
  • ystyried beth yw’r rhwystrau i ddarparu'r addasiadau hyn a beth allwn ni wneud i ysgogi gwelliannau
  • ceisio deall effaith moderneiddio’r llys ar y grŵp yma, yn cynnwys eu profiadau o gyfiawnder digidol. 

Byddwn yn casglu detholiad o dystiolaeth i’n galluogi i ddeall y materion hyn yn cynnwys

  • Cyfweliadau gyda diffynyddion neu gyhuddedig;
  • Cyfweliadau gydag ac arolwg o weithwyr proffesiynol perthnasol (yn cynnwys staff y llys, eiriolwyr cyfreithiol a’r farnwriaeth).

Byddwn yn cyflawni ymarfer mapio i ddeall ehangder moderneiddio’r llysoedd yn y system cyfiawnder troseddol ar draws Prydain Fawr.

Byddwn hefyd yn casglu gwybodaeth gan gyrff trydydd sector ac academyddion sydd â phrofiad o’r materion hyn.

Ymchwiliadau yw un o'r offerynnau y gallwn ddefnyddio i hyrwyddo cydraddoldeb a hawliau dynol. Maent yn ein helpu i ddysgu mwy am gydraddoldeb neu hawliau dynol o fewn sector benodol, neu mewn perthynas â mater penodol. Ymchwiliadau yw un o’n pwerau.

Rydym yn defnyddio’r dystiolaeth a gasglwn yn ystod ein hymchwiliadau i ddatblygu argymhellion ar gyfer newid. Ein nod gyffredinol ar gyfer yr ymchwiliad hwn yw gwella mynediad at gyfiawnder ar gyfer y grŵp yma o ddiffynyddion neu gyhuddedig anabl.    

Canfyddwch fwy am yr ymchwiliad

Ceir gwybodaeth bellach am gwmpas ein hymchwiliad yn ein cylch gorchwyl:

Anfonwch e-bost i dîm ymchwiliad y system cyfiawnder troseddol os oes gennych unrhyw gwestiynau ynghylch yr ymchwiliad.

Pam fod y mater hwn mor bwysig?

Dywed tystiolaeth sy’n bodoli wrthym fod llawer o bobl â namau gwybyddol, cyflyrau iechyd meddwl a chyflyrau niwro-amrywiol yn y system cyfiawnder troseddol.  

Mae nifer o grwpiau a sefydliadau wedi codi gofidion hir sefydlog ynghylch y rhwystrau y gall diffynyddion neu gyhuddedig anabl eu hwynebu yn ystod eu profiad o’r broses cyfiawnder troseddol. Mae’r rhain yn cynnwys elusennau, eiriolwyr cyfreithiol, teuluoedd diffynyddion neu gyhuddedig a’r farnwriaeth.

Os na nodir anghenion y diffynyddion neu gyhuddedig hyn, ac ni roi’r addasiadau priodol ar waith, ni fydd unigolion efallai yn deall y cyhuddiadau yn llawn y maent yn eu hwynebu. Yn sgil hynny, ni allant efallai gymryd rhan yn iawn yn yr achosion llys, felly maent yn cael dedfrydau amhriodol neu hyd yn oed yn wynebu camweddau cyfiawnder.

Yng Nghymru a Lloegr, cyflwynir prosesau newydd yn gysylltiedig â moderneiddio llys ac rydym am fwrw golwg ar y cyfleoedd a’r risgiau maent yn cyflwyno i ddiffynyddion anabl.

Yn yr Alban, mae diwygio’r system cyfiawnder troseddol yn flaenoriaeth hir sefydlog Llywodraeth yr Alban, ac rydym am sicrhau bydd yr effaith, y gallai’r newidiadau hyn gael ar gyhuddedig anabl, yn cael ei ystyried yn llawn.

Cyngor a chanllaw

Os oes angen cyngor arnoch ynghylch materion cydraddoldeb, hawliau dynol neu gyfreithiol, cysylltwch â:

 

Diweddarwyd ddiwethaf: 23 Aug 2019