A busy crowded street A busy crowded street

Achosion cyfreithiol

Achosion cyfreithiol enghreifftiol

Mae gan y Comisiwn bwerau sylweddol i ymwneud ag achosion cyfreithiol sydd o fewn y meysydd Cydraddoldeb a Hawliau Dynol. Mae’r pwerau hyn wedi’u hamlinellu yn llawn yn Neddf Cydraddoldeb 2006

Mae enghreifftiau o’r achosion cyfreithiol hyn isod.

Gorffennaf 2017

R (ar gymhwysiad Unison) v yr Arglwydd Ganghellor

Ymyrrodd y Comisiwn a darparu tystiolaeth gyfreithiol arbenigol yn yr achos hwn a ganfu fod ffioedd ar gyfer y sawl a oedd yn dwyn hawliad Tribiwnlys Cyflogaeth yn anghyfreithlon. Cafodd y penderfyniad gan y Weinyddiaeth Gyfiawnder i gyflwyno ffioedd ei ddyfarnu’n anghyfreithlon o dan gyfraith ddomestig ac Ewropeaidd gan ei fod yn atal mynediad i gyfiawnder. Mae achosion Tribiwnlys Cyflogaeth hefyd yn bwysig i’r gymdeithas ehangach gan eu bod yn dangos sut y gall pobl weithredu i gynnal eu hawliau cyflogaeth. Canfu hefyd fod y ffioedd yn gwahaniaethu’n anuniongyrchol gan fod y ffioedd uwch i hawliadau mwy cymhleth yn rhoi menywod o dan anfantais arbennig, oherwydd bod mwy o fenywod yn dwyn hawliadau o’r fath.

Datganiad i’r wasg: Y Goruchaf Lys yn dweud bod ffioedd tribiwnlys cyflogaeth yn anghyfreithlon a gwahaniaethol 

Dyfarniad: R (ar gymhwysiad UNISON) v yr Arglwydd Ganghellor

Ebrill 2017

R (Cynghrair Howard ar gyfer Diwygio Cosb a Gwasanaeth Cyngor y Carcharorion) v yr Arglwydd Ganghellor

Ymyrrodd y Comisiwn yn yr achos hwn a heriodd cyfreithlondeb toriadau ym maes cymorth cyfreithiol i garcharorion. Dyfarnodd y Llys Apêl y dylai fod mynediad i gymorth cyfreithiol gan garcharorion i dalu am gynrychiolaeth gyfreithiol yn ystod adolygiadau cyn tariff gan y Bwrdd Parôl, adolygiadau categori A, a phenderfyniadau ar leoliadau o fewn canolfannau goruchwylio agos.

Datganiad i’r wasg: Bydd carcharorion yn gallu cael mynediad i gymorth cyfreithiol ar gyfer gwrandawiadau pwysig

Dyfarniad: R (Cynghrair Howard ar gyfer Diwygio Cosb a Gwasanaeth Cyngor y Carcharorion) v yr Arglwydd Ganghellor

Essop v Home Office UKBA

Ariannodd y Comisiwn yr achos hwn ar y cyd yn y Goruchaf Lys gyda’r PCS Union, lle daeth Mr Essop ac eraill â’u hachos yn erbyn Asiantaeth Ffiniau’r DU y Swyddfa Gartref (UKBA). Honnodd Mr Essop, Swyddog Mewnfudo, ei fod wedi dioddef gwahaniaethu anuniongyrchol ar sail hil ac oedran. Roedd angen i’r Swyddfa Gartref gael cyflogeion i lwyddo mewn arholiad ar gyfer dyrchafiad. Canfuwyd fod gan ymgeiswyr BME ac ymgeiswyr hŷn raddau llwyddiant is nag ymgeiswyr gwyn ac ymgeiswyr ifancach. Dyfarnodd y Goruchaf Lys fod dim rhaid i hawliwr â nodwedd warchodedig ddangos pam ei fod ef neu hi o dan anfantais pan fo darpariaeth y gallai fod yn anuniongyrchol wahaniaethol (megis yr arholiad hwn). Mae’n ddigon bod ef neu hi o dan anfantais. Felly, yn yr achos hwn, nid oedd angen i Mr Essop weithio allan pam roedd gan ymgeiswyr BME ac ymgeiswyr hŷn raddau llwyddiant is.

Dyfarniad: Essop v Home Office UKBA

Chwefror 2017

Pimlico Plumbers v Smith

Ariannodd y Comisiwn Mr Smith yn ei achos yn erbyn Pimlico Plumbers. ‘Contractwr annibynnol’ oedd Mr. Smith yn gweithio i’r cwmni yn unig ond canfu nad oedd yn gallu hawlio tâl anabledd pan oedd yn absennol o’i waith oherwydd trawiad ar y galon. Roedd hyn oherwydd bod Pimlico yn ystyried ei fod yn gweithio ar ei liwt ei hun. Dyfarnodd y Llys Apêl mai gweithiwr oedd Mr Smith ac felly yn gallu gwneud hawliad dros ddioddef gwahaniaethu. Bydd y dyfarniad hwn yn helpu gweithwyr a ddisgrifir yn anghywir fel contractwyr gan y cwmnïau maen nhw’n gweithio iddyn nhw. Bydd yn helpu sicrhau na fydd cwmnïau mwyach yn gallu osgoi’u dyletswydd i ddarparu cefnogaeth i weithwyr o’r fath, megis addasiadau rhesymol.

Datganiad i’r wasg: Bydd dyfarniad apél Pimlico Plumbers v Smith yn helpu gweithwyr yn yr economi gig 

Dyfarniad: Pimlico Plumbers Limited v Charlie Smith

‘S’ v London Borough of Croydon

Ymyrrodd y Comisiwn yn yr achos hwn lle'r oedd ‘S’ yn hawlio lloches yn y DU. Cafodd ei leoli mewn llety i oedolion y dywedodd y Cyngor oedd yn ddiogel ac yn briodol. Dywedodd y Cyngor nad oedd unrhyw ddyletswydd arnyn nhw i roi llety i S sydd yn briodol i blentyn nes iddo gael ei asesu’n blentyn. Dyfarnodd yr Uchel Lys y dylai pobl ifanc, y mae anghydfod yn eu cylch o ran oedran ac mae eu hamgylchiadau yn debyg i S, gael eu lleoli mewn llety sydd yn briodol i blentyn nes i asesiad oedran gael ei gynnal.

Datganiad i’r wasg: Yr Uchel Lys yn dyfarnu bod rhaid lleoli ceiswyr lloches ifanc mewn tai priodol

Ionawr 2017

Paulley v First Group

Ariannodd y Comisiwn Mr Paulley yn ei achos yn erbyn First Group. Cafodd Mr Paulley, defnyddiwr cadair olwyn, ei atal rhag mynd ar fws oherwydd bod plentyn mewn bygi yn y man ar gyfer pobl anabl. Dyfarnodd y Goruchaf Lys fod rhaid i gwmnïau bws wneud rhagor ar gyfer anghenion defnyddwyr cadair olwyn. Golyga hyn y dylai’r gyrrwr gymryd camau pellach i roi pwysau ar rywun sy ddim yn defnyddio cadair olwyn i wneud lle i ddefnyddwyr cadair olwyn yn hytrach na derbyn na all rywun sy ddim yn defnyddio cadair olwyn fedru symud. Dylai cwmniau bws fod â pholisïau eglur ar waith a hyfforddi gyrwyr i’w helpu i ddileu unrhyw rwystrau y wyneba defnyddwyr cadair olwyn.

Canfod rhagor am yr achos Paulley v FirstGroup Plc

Datganiad i’r wasg: Llys yn dyfarnu bod rhaid rhoi blaenoriaeth i fannau cadair olwyn ar fysys

Dyfarniad: Paulley v FirstGroup Plc

Tachwedd 2016

R (Carmichael a Rourke) v Yr Ysgrifennydd Gwladol dros Waith a Phensiynau ac apeliadau eraill

Ymyrrodd y Comisiwn yn yr achos hwn, a oedd yn cynnwys y dreth ystafell wely. Mae rheoliad tai B13 yn caniatáu eithriadau cyfyngedig i’r rheol y cewch eich cosbi os oes ystafell sbâr gennych. Dyfarnodd y Goruchaf Lys fod y methiant i ddarparu eithriad i reoliad B13 yn anghyfreithlon yn achosion Rutherford (lle’r oedd angen am ofalwr dros nos ar gyfer yr ŵyr) a Carmichael (lle nad oedd yr hawliwr yn gallu rhannu ystafell wely gyda’i gŵr oherwydd ei hanabledd).

Blog: Treth ystafell wely: llwyddiant ac aflwyddiant i bobl anabl yn y Goruchaf Lys

Dyfarniad: R (Carmichael a Rourke) v Yr Ysgrifennydd Gwladol dros Waith a Phensiynau

Ionawr 2016

Moorthy v HMRC

Cadarnhaodd yr Uwch Dribiwynlys ddyfarniad y Tribiwynlys Treth Haen Gyntaf fod dyfarniadau iawndal ar gyfer niwed i deimladau ym maes hawliadau gwahaniaethu sy’n ymwneud â darfod cyflogaeth yn drethadwy. Mae’r dyfarniad hwn wedi egluro’r gyfraith oherwydd cyn hyn roedd awdurdodau achos gwrthgyferbyniol ar driniaeth trethadwy dyfarniadau iawndal.

Dyfarniad: Moorthy v HMRC

Tachwedd 2015

Hurley ac eraill v Yr Ysgrifennydd Gwladol dros Waith a Phensiynau (Ymyrydd Comisiwn)

Dyfarnodd yr Uchel Lys fod yr Ysgrifennydd Gwladol wedi gwahaniaethu’n anuniongyrchol heb gyfiawnhad yn erbyn gofalwyr heb dâl ar gyfer aelodau teulu anabl drwy fethu â’u heithrio rhag y Cap Budd-daliadau. Cadarnhaodd y Llys gyflwyniad y Comisiwn bod hawliau Erthygl 14 gofalwyr o dan y Confensiwn Ewropeaidd ar Hawliau Dynol wedi’u torri drwy beidio ag ystyried yr effaith ar bobl anabl.

Dyfarniad: Hurley ac eraill v Yr Ysgrifennydd Gwladol dros Waith a Phensiynau  [2015] EWHC 3382 (Admin)

Mai 2015

Howe v JD Wetherspoon

Dyfarnodd yr Uchel Lys fod y gadwyn tafarn J D Wetherspoons wedi gwahaniaethu yn erbyn teithwyr. Cafodd grŵp a fu’n mynychu cynhadledd flynyddol y Mudiad Teithwyr Gwyddelod ym Mhrydain, y mae rhai ohonyn nhw’n Deithwyr Gwyddelod, eu gwrthod rhag cael mynediad i dafarn.

Datganiad i’r wasg: Howe v JD Wetherspoon

Mawrth 2015

Akerman-Livingstone v Aster Communities (Ymyrydd Comisiwn)

Dyfarnu’r Goruchaf Lys y bu’r Llys Apêl yn anghywir i gadarnhau, mewn perthynas â hawliad dros feddiant eiddo preswyl, y dylai Llys gymryd yr un ymagwedd i amddiffyniad yn codi dadl o wahaniaethu anghyfreithlon o dan Ddeddf Cydraddoldeb 2010 ag i amddiffyniad yn seiliedig ar Erthygl 8 y Confensiwn Ewropeaidd ar Hawliau Dynol. Mae’r canlyniad yn cynnal y gwahaniaeth o ran baich y prawf sydd yn gymwys i’w priod amddiffyniadau.

Dyfarniad: Akerman-Livingstone v Aster Communities [2015] UKSC 15

Gweler erthygl gysylltiedig: Eviction actions: the importance of considering discrimination

Chwefror 2015

Mr a Mrs Chandhok v Ms P Tirkey (y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol yn ymyryd)

Yn yr achos hwn, ategodd yr Hawliwr ei hawliad o wahaniaethu hiliol uniongyrchol o dan Ddeddf Cydraddoldeb 2010 drwy ddadlau bod ei chast yn ffactor yn y ffordd y cafodd ei chanfod gan yr Ymatebwyr.

Hydref 2014

R (J) v Cyngor Sirol Swydd Gaerwrangon (y Comisiwn wedi ymyrryd)

Dyma ddyfarniad pwysig yn cadarnhau’r pwerau a roddwyd i awdurdodau lleol i gynorthwyo plant mewn angen oddi mewn a thu allan eu hardaloedd. Bydd y dyfarniad yn helpu sicrhau bod asesiadau gan awdurdodau lleol i anghenion plant i wasanaethau yn cymryd cyfrif o ffactorau diwylliannol yn effeithio ar Sipsiwn a Theithwyr. Mae gan yr achos y potensial i gynorthwyo llawer o blant mewn angen  sydd yn symud rhwng ardaloedd am beth bynnag reswm - nid plant o gymunedau Sipsiwn a Theithwyr yn unig.

Dyfarniad:  R (J) v Cyngor Sirol Swydd Gaerwrangon [2014] EWCA Civ 1518

Gorffennaf 2014

R (Winder ac eraill) v Cyngor Bwrdeistref Sandwell (y Comisiwn wedi ymyrryd)

Mae gofyniad preswyl dwy flynedd yr awdurdod lleol ar gyfer gostwng treth cyngor yn gwahaniaethu yn anuniongyrchol ac yn anghyfreithlon yn erbyn menywod yn dianc rhag trais domestig. Roedd y Cyngor wedi gweithredu’n groes i ddyletswydd cydraddoldeb y sector cyhoeddus.

Dyfarniad: R (Winder ac eraill) v Cyngor Bwrdeistref Sandwell [2014] EWHC 2617 (Admin)

Mehefin 2014

R (Tracey) v Ymddiriedolaeth Sefydliad GIG Ysbytai Prifysgol Caergrawnt a’r Ysgrifennydd Gwladol dros Iechyd (y Comisiwn wedi ymyrryd)

Tra oedd yn yr ysbyty rhoddwyd hysbysiad Peidiwch â gwneud adfywio cardio-pwlmonaidd (DNACPR) ar ei nodiadau heb wybod iddi. Roedd y methiant i ymgynghori â Mrs Tracey wedi mynd yn groes i’w hawliau dynol. Mae’r canlyniad yn golygu y dylai gweithwyr iechyd cynnwys cleifion mewn unrhyw benderfyniad am y defnydd o hysbysiadau DNACPR. Dylai fod rhesymau argyhoeddedig os nad yw hyn yn digwydd ac nid yw achosi trallod yn rheswm digonol. Dylid amlinellu hawliau  cleifion i gael eu hymgynghori yn eglur ac yn hygyrch mewn polisi. Dylid cyfeirio hyn at gleifion a dylai copïau gael eu rhoi ar gael yn awtomatig iddyn nhw a’u teuluoedd. 

Dyfarniad: R (Tracey) v Ymddiriedolaeth Sefydliad GIG Ysbytai Prifysgol Caergrawnt a’r Ysgrifennydd Gwladol dros Iechyd [2014] EWCA Civ 822

R (T) v Ysgrifennydd Gwladol dros yr Adran Gartref  ac anor (y Comisiwn wedi ymyrryd)

Roedd yr achos hwn yn ymwneud â p’un ai a oedd rhaid i ddyn a oedd yn dymuno bod yn athro barhau i ddatgelu wrth addysgwyr a chyflogwyr posibl y ffaith y cafodd, pan oedd yn 11 oed, ei rybuddio gan yr heddlu yng nghyswllt dwyn dau feic. Dyfarnodd y Llys fod y gofyniad i ddatgelu pob mater a gofnodwyd ar Gyfrifiadur Rhyngwladol yr Heddlu -  heb unrhyw hidlwr o ran perthnasedd neu unrhyw ffactor arall - yn mynd ymhellach nag oedd yn angenrheidiol i gyflawni’r nod statudol (i alluogi asesiad o addasrwydd ar gyfer mynediad i rai galwedigaethau neu i ddal rhai mathau o gyflogaeth, trwyddedau neu hawlenni). Bu’n aflwyddiannus wrth geisio cydbwysedd teg rhwng hawliau T a buddion y gymuned. Nid oedd y cynllun deddfwriaethol cyfredol yn cydweddu â hawliau T o dan Erthygl 8.

Dyfarniad: R (T) v yr Ysgrifennydd Gwladol dros yr Adran Gartref ac anor [2014] UKSC 35

Mawrth 2014

Stott v Thomas Cook Tour Operators Ltd

Cafodd Mrs Stott ei hatal rhag eistedd wrth ochr ei gŵr anabl er mwyn ymgymryd â’i anghenion yn ystod taith hedfan. Bu rhaid iddi ymgymryd â’i gathetr wrth gwmanu yn yr eil, a achosodd trallod a gwarth. Dyfarnodd y Goruchaf Lys yn anfodlon fod iawndal am y niwed i deimladau a ddigwyddodd yn ystod y daith hedfan wedi’i rhagwahardd gan Gonfensiwn Montreal. Fodd bynnag, disgrifiodd y Foneddiges Hale y driniaeth a diffyg iawndal yn ‘gywilyddus’.

Ystyriodd y Llys y dylai’r Confensiwn gael ei newid i gymryd cyfrif o gyfreithiau cydraddoldeb modern, ac mai’r Awdurdod Hedfan Sifil (CAA) ddylai ystyried dulliau eraill o orfodi. Gwrthododd i wneud cyfeiriad i’r CJEU yn datgan bod y gyfraith yn eglur, ond bod angen ei gwella.

Dyfarniad: Stott v Thomas Cook Tourperators Ltd [2014] UKSC 15

P a Q v Cyngor Sirol Surrey a P v Cyngor Swydd Gorllewin Gaerlleon a Chyngor Caer (y Comisiwn wedi ymyryd)

Mae anableddau dysgu gan P, Q a P ac nid oes y gallu ganddyn nhw i wneud penderfyniadau am eu gofal a lle maen nhw’n byw. Eglurodd yr achos na ellir amddifadu pobl anabl o’u rhyddid yn eu lleoliadau gofal heb ddiogelwch priodol, hyd yn oed os yw eu trefniadau byw yn fuddiannol. O ganlyniad, mae hawl gan bobl anabl mewn sefyllfaoedd bregus – fel P,Q a P – i wiriadau annibynnol rheolaidd, yn unol ag Erthygl 5, i sicrhau bod eu cyfyngiadau wedi’u gwneud er mwyn eu buddion gorau.

Dyfarniad: P (gan ei gyfaill cyfreithia y Cyfreithiwr Swyddogol) v Cyngor Gorllewin Swydd Gaerlleon a Chaer ac anor; P a Q (gan eu cyfaill cyfreithia y Cyfreithiwr Swyddogol) v Cyngor Sirol Surrey [2014] UKSC 19

 

Chwefror 2014

Jessemey v Rowstock Ltd ac anor

Cafodd Mr Jessemey eirda gwael gan gyn cyflogwr ar ôl iddo gyflwyno hawliad am wahaniaethu ar sail oedran. Eglurodd y Llys Apêl fod y Ddeddf Cydraddoldeb yn gwahardd erledigaeth ar ôl cyflogaeth. Cafodd apêl Mr Jessemey ei ganiatáu a bu ei hawliad o erledigaeth yn llwyddiannus. Yn bellach, bydd y penderfyniad yn golygu y caiff pob achos o erledigaeth o ran perthynas ei wahardd, waeth pa faes y coda ynddo (e.e. addysg, gwasanaethau, cyflogaeth etc).

Dyfarniad: Jessemey v Rowstock Ltd ac anor [2014] EWCA Civ 185

Diweddarwyd ddiwethaf: 26 Jun 2017