Y tlotaf fydd yn teimlo ergyd diwygiadau treth, nawdd cymdeithasol a gwariant cyhoeddus fwyaf

Cyhoeddwyd: 17 Nov 2017

Bydd newidiadau i ddiwygiadau treth, nawdd cymdeithasol a gwariant cyhoeddus yn effeithio fwyaf ar y tlotaf yn y gymdeithas a byddan nhw o bosib yn colli 10% o’u hincwm, datgelodd ein hadroddiad newydd.

Cyn y gyllideb yr wythnos nesaf, mae’r Comisiwn wedi cyhoeddi ei adroddiad annibynnol ar yr effaith y caiff newidiadau i bob diwygiad treth, nawdd cymdeithasol a gwariant cyhoeddus o 2010 i 2017 ar bobl erbyn 2022.

Er bydd y tlotaf o bosib yn colli bron i 10% o’u hincymau, dim ond braidd 1% bydd y cyfoethocaf yn ei golli.

Wedi’i ymgymryd fel ‘asesiad effaith gronnol’ awgryma’r adroddiad, sydd yn edrych ar yr effaith y mae’r diwygiadau wedi’u cael ar amryw o grwpiau ar draws gymdeithas, y bydd y penderfyniadau hefyd yn effeithio ar rai grwpiau yn fwy nag eraill:

  • bydd aelwydydd du yn wynebu 5% o golled incwm (yn fwy na dwbl y golled i aelwydydd gwyn)
  • bydd teuluoedd ag oedolyn anabl yn profi £2,500 o ostyngiad incwm y flwyddyn (£1,000 yw i deuluoedd heb anabledd)
  • bydd teuluoedd ag oedolyn anabl a phlentyn anabl yn wynebu £5,500 o ostyngiad incwm y flwyddyn (eto, o’i gymharu â £1,000 i deuluoedd heb anabledd)
  • bydd unig rieni yn dioddef gyda 15% o ostyngiad incwm (mae’r colledion i bob grŵp teuluol arall rhwng 0 ac 8%)
  • a bydd menywod yn dioddef £940 o golled blynyddol (mwy na dwbl y golled i ddynion)
  • caiff y colledion mwyaf ar gyfartaledd yn ôl grŵp oedran, ar draws dynion a menywod, ei brofi gan y grŵp oedran 65 i 74 oed (colledion ar gyfartaledd oddeutu £1,450 y flwyddyn) a’r grŵp oedran 35 i 44 oed (colledion ar gyfartaledd oddeutu £1,250 y flwyddyn)

Rhybuddiodd David Isaac, Cadeirydd y Comisiwn, sydd yn gyfrifol dros wneud argymhellion i lywodraeth ar gydweddoldeb polisi a deddfwriaeth â safonau cydraddoldeb a hawliau dynol, o ‘ddyfodol llwm’.

 Meddai Mr Isaac:

"Ni all y Llywodraeth honni’i bod yn gweithio dros bawb os yw ei pholisïau mewn gwirionedd yn effeithio’n waeth yn ariannol ar y bobl fwyaf difreintiedig yn y gymdeithas. Rydym wedi annog y Llywodraeth i ymgymryd â’r gwaith hwn ers tipyn, ond yn drist, gwrthod a wnaethon nhw. Rydym wedi dangos ei bod yn bosibl i ymgymryd ag asesiadau effaith gronnol ac rydym yn galw arnyn nhw i wneud hyn cyn cyllideb 2018.

"Os ydym am Brydain lewyrchus ac, yn unol â gweledigaeth y Prif Weinidog, Prydain deg sydd yn gweithio dros bawb, rhaid i’r Llywodraeth fod yn onest a darparu dadansoddiad effaith gronnol o bob polisi treth a nawdd cymdeithasol cyfredol ac yn y dyfodol. Nid yw’n ddigon i edrych ar effaith newidiadau polisi unigol. Os na ddigwyddiff hyn bydd y sawl sydd ar anghenion mwyaf yn wynebu dyfodol tra llwm."

Mae’r Comisiwn bellach yn galw ar y Llywodraeth i:

  • ymrwymo i ymgymryd ag asesiadau effaith gronnol o bob polisi treth a nawdd cymdeithasol cyn cyllideb 2018
  • ailystyried polisïau sydd eisoes yn bodoli sydd yn cyfrannu at effeithiau ariannol negyddol i’r sawl sydd fwyaf difreintiedig
  • gweithredu dyletswydd gymdeithasol-economaidd Deddf Cydraddoldeb 2010 fel bo rhaid i awdurdodau cyhoeddus ystyried sut i leihau effaith anfantais gymdeithasol-economaidd cyfleoedd bywyd pobl

Ystyriodd yr asesiad a gynhaliodd y Comisiwn newidiadau i dreth incwm, cyfraniadau yswiriant gwladol, trethi anuniongyrchol (TAW a thollau cartref), budd-daliadau nawdd cymdeithasol gydag elfen o brawf modd a heb elfen o brawf modd, credydau treth, credyd cynhwysol, isafswm cyflog cenedlaethol a chyflog byw cenedlaethol.

Manylion cyswllt i’r wasg

Am fwy o wybodaeth ar gyfer y wasg cysylltwch â swyddfa cyfryngau’r Comisiwn ar:

0161 829 8102

07767 272 818 (y tu hwnt i oriau swyddfa)