Plant trawsryweddol wedi’u methu gan y system, rhybuddia’r Cadeirydd cydraddoldeb

Cyhoeddwyd: 05 Nov 2017

Caiff plant trawsryweddol eu methu gan ein hysgolion a chymdeithas, ac yn sgil hynny, ceir nifer digyffelyb o achosion hunan-niwed ac ymgeisiadau hunanladdiad, rhybuddiodd Cadeirydd y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol, David Isaac, heddiw.

Mae’r risgiau i blant trawsryweddol mor gyffredin fel bo’r Comisiwn bellach yn dechrau gwaith ar ganllaw newydd i ysgolion ar sut i’w cefnogi. Disgwylir iddo gael ei gyhoeddi yn ddiweddarach eleni.

Meddai David Isaac,:

“Dylem fod yn falch bod plant yn gynyddol yn teimlo’n fwy cyfforddus wrth siarad am eu hunaniaeth rhywedd - ond mae angen i ni wella sut rydym yn delio ag ef. Yn feunyddiol, caiff plant trawsryweddol a’r rheiny sydd yn cwestiynu’u rhywedd ar hyd a lled y wlad eu methu gan y system; mae safbwyntiau llym ynglŷn â’r hyn y golyga i fod yn wrywaidd neu fenywaidd a diffyg dealltwriaeth o sut i ymateb i faterion hunaniaeth rhyweddol yn rhoi baich mawr ar blant, ac yn ei sgil daw arwahanrwydd, gwahaniaethu, rhagfarn a bwlio. Mae hyn wedi esgor ar nifer digyffelyb o achosion ymgeisio hunan-niwed a hunan-laddiad a rhaid iddo ddod i ben yn awr. Os ydym am Brydain decach mae angen i ni ddechrau mynd i’r afael â’r mater hwn sydd yn cynyddu, er mwyn lles ein cenhedlaeth nesaf.”

Ymysg pynciau eraill, bydd y canllaw yn mynd i’r afael â: diffiniadau rhyweddol gwahanol, diogelu effeithiol, taclo bwlio, iaith briodol, gwisg ysgol, rhagenwau a newid enw, toiledau ac ystafelloedd newid, dosbarthiadau chwaraeon, pryderon rhieni, a mynediad un rhyw; a chaiff y rhain eu trafod mewn digwyddiad bord gron arweiniol gan y Comisiwn yfory.

Wrth i’r nifer plant a phobl ifanc sydd yn cael eu cyfeirio at wasanaeth datblygu hunaniaeth rhyweddol arbenigol Lloegr barhau i gynyddu, bydd y canllaw yn darparu gwybodaeth i ysgolion ar sut i gefnogi disgyblion traws yn effeithiol yn ogystal â’r rheini sydd yn cwestiynu’u rhywedd, herio trawsffobia, a chreu amgylchedd dysgu cynhwysol o ran hunaniaeth rhyweddol. Bydd yn cynyddu hyder staff; sicrhau bod ysgolion yn cydymffurfio â Deddf Cydraddoldeb 2010, yn ogystal â Deddf Hawliau Dynol 1998; a chynnwys ymwybyddiaeth am hunaniaeth rhyweddol, cynhwysiant a thraws ffobia yng ngwersi ac ethos yr ysgol.

Bydd y canllaw yn rhyddhad derbyniol iawn i’r gymuned draws gan fod Mermaids, elusen sydd yn darparu cefnogaeth i blant a phobl ifanc drawsryweddol a rhywedd-amrywiol a’u teuluoedd, wedi gweld cynnydd o fwy na 400% mewn e-byst a galwadau ffôn yn ystod y tair blynedd ddiwethaf.

Meddai Susie Green, Prif Weithredwr yn Mermaids:

“Buom yn ceisio am lawer o flynyddoedd i sicrhau canllaw cenedlaethol gan y llywodraeth i gefnogi plant a phobl ifanc rywedd-amrywiadol yn yr ysgol, heb unrhyw lwyddiant. Croesawn y canllaw newydd hwn, ac rydym yn falch y bydd gan ysgolion a disgyblion, o’r diwedd, yr arfau sydd eu hangen i sicrhau bod pobl ifanc drawsryweddol a rhywedd-amrywiadol yn cael eu meithrin a’u galluogi i gwblhau’u haddysg heb ofn a rhagfarn.”

Meddai Jay Stewart, Prif Weithredwr yn Gendered Intelligence, sefydliad nad yw ar gyfer gwneud elw sydd yn arbenigo mewn cefnogi pobl draws ifanc dan 21 oed:

"Mae’r Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol yn cymryd cam sydd ei angen ar frys wrth lunio canllaw newydd i ysgolion i’w helpu i gefnogi myfyrwyr traws. Yn ôl ein profiad eang o gefnogi ysgolion gyda chynhwysiad traws, bydd prifathrawon, athrawon ac aelodau staff eraill yn gwerthfawrogi’r math hwn o ganllaw yn fawr iawn sydd yn gosod  cynsail cenedlaethol yn hytrach nag un rhanbarthol.

"Mewn theori, caiff pobl draws ifanc eisoes eu diogelu gan ddeddfwriaeth cydraddoldeb, ond mae dryswch eang a diffyg hyder o sut i roi’r ddeddfwriaeth hon ar waith. Gwelwn gannoedd o bobl draws ifanc bob blwyddyn sydd yn dioddef lefelau sylweddol o ofid ac arwahanrwydd oherwydd ni allan nhw fod eu hunain yn yr ysgol. Bydd canllaw newydd y Comisiwn yn anfon neges gref i ysgolion bod rhaid gweithredu i ddiogelu myfyrwyr traws rhag bwlio a gwahaniaethu.

"Yn Gendered Intelligence gwyddom fod llawer o ysgolion yn cydnabod pwysigrwydd cynnwys pobl draws ifanc ym mhob maes bywyd ysgol. Byddan nhw’n gwerthfawrogi canllaw clir a chryno gan y Comisiwn ar y ffyrdd mwyaf effeithiol i roi systemau ar waith sydd yn hyrwyddo cydraddoldeb traws a chefnogi pob myfyriwr."

Manylion cyswllt i’r wasg

Am fwy o wybodaeth ar gyfer y wasg cysylltwch â swyddfa cyfryngau’r Comisiwn ar:

0161 829 8102

07767 272 818 (y tu hwnt i oriau swyddfa)