Rhaid i system nawdd cymdeithasol yr Alban fod yn barchus, medd Pennaeth Cydraddoldeb

Cyhoeddwyd: 09 Aug 2017

Yn syml, nid yw cosbi pobl am ddiffyg swyddi, neu am wahaniaethu yn y farchnad lafur yn erbyn pobl anabl neu ofalwyr ifanc yn gweithio, medd Comisiynydd Cydraddoldeb yr Alban heddiw.

Daw’r alwad wrth i’r Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol gyhoeddi adroddiad i urddas a pharch yn system nawdd cymdeithasol yr Alban.

Mae’r ymchwil, a gomisiynwyd gan y Comisiwn a’i gynnal gan Brifysgol Ulster, yn edrych ar systemau cymharol ledled Ewrop i nodi sut mae gwledydd eraill wedi cyflawni eu rhwymedigaethau hawliau dynol rhyngwladol wrth ddyluno’u systemau eu hunain. Medd yr Athro Lesley Sawers, Comisiynydd y Comisiwn yn yr Alban:

“Y sefyllfa wirioneddol yn yr Alban heddiw yw bod y rhan fwyaf o bobl sydd yn byw mewn tlodi mewn cyflogaeth neu’n ceisio’n weithredol amdani. Yn syml, nid yw cosbi pobl am ddiffyg swyddi, neu am wahaniaethu yn y farchnad lafur yn erbyn pobl anabl neu ofalwyr ifanc yn gweithio. Mae angen i ni greu system sydd yn cydweddu’n fwy â gwirioneddau bywyd yn yr Alban heddiw.

Rydym yn croesawu ymrwymiad y Llywodraeth i roi urddas hawlwyr yn ganolog i’r system newydd. Mae’r ymchwil heddiw yn manylu ar sut y gallem ni fesur pe bai hyn wedi’i gyflawni ymhen pum mlynedd”.

Mae’r ymchwil yn holi cwestiynau fel:

  • Sut all y wladwriaeth cefnogi pobl allan o dlodi?
  • Sut allwn ni sicrhau bod pobl yn cael y gefnogaeth i sicrhau eu bod yn cael yn llawn yr hyn sydd yn ddyledus iddyn nhw?
  • Sut rydym yn delio â honiadau o dwyll a gordalu mewn ffordd na fydd yn gwthio pobl fregus i dlodi?

Manylodd yr awduron ar nifer o argymhellion eu hunain sydd yn cynnwys:

  • Sefydlu hawl cyfansoddiadol i nawdd cymdeithasol fel yn Sbaen neu’r Iseldiroedd.
  • Sicrhau bod “urddas dynol” yn egwyddor sefydlol system yr Alban yn debyg i’r Almaen, Gwlad Belg a’r Ffindir.
  • Sicrhau bod gan unrhyw Siarter Nawdd Cymdeithasol “ddannedd” a fydd yn caniatáu hawlwyr i orfodi’u hawliau.
  • Sicrhau bod y system newydd yn cael ei chreu gyda hawlwyr ac nid ei gorfodi arnyn nhw.
  • Sicrhau bod gan bobl, pan goda anghydfodau, yr hawl i wrandawiad teg sydd yn cymryd cyfrif o holl amgylchiadau eu bywyd.

Aeth yr Athro Sawers yn ei blaen:

“Mae’r cyhoeddiad yn un pwysig ac amserol sydd yn gofyn rhai cwestiynau sylfaenol am sut mae’r Alban yn trin y sawl sydd ymhellaf oddi ar bwer. Yn hytrach na mabwysiadu system gyfredol y DU yn unig, mae gan yr Alban y cyfle i lunio ei pherthynas ei hun gyda’r bobl sydd yn dibynnu ar fudd-daliadau a chreu system yn seiledig ar urddas – yr hyn y byddem oll yn ei dymuno – yn hytrach na’u gwarthnodi fel bobl ddiog neu loffwyr.

Mae Confensiynau Rhyngwladol ar Hawliau Cymdeithasol a Hawliau’r Plentyn, yr ydym wedi arwyddo iddyn nhw, yn eglur y dylai fod hawl gan ddinasyddion i incwm sydd yn eu galluogi i gymryd rhan mewn cymdeithas – ac nid bodoli’n unig. 

Mae Llywodraeth yr Alban yn hyderus wedi ymrwymo i ac wedi rhagweld llawer o’r materion yn yr adroddiad hwn. Rydym ni yn y Comisiwn yn gweithio gyda nhw i sicrhau bod y rhwymiadau hyn yn cael eu gwireddu."

Nodiadau i olygyddion

  1. Mae’r Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol yn gorff statudol a sefydlwyd dan Ddeddf Cydraddoldeb 2006. Mae’n gweithredu’n annibynnol i annog cydraddoldeb ac amrywiaeth, dileu gwahaniaethu anghyfreithlon a diogelu a hybu hawliau dynol. Mae’r Comisiwn yn gorfodi deddfwriaeth cydraddoldeb ar oedran, anabledd, ailbennu rhywedd, priodas a phartneriaeth sifil, beichiogrwydd a mamolaeth, rhyw, hil, crefydd neu gred a chyfeiriadedd rhywiol. Mae’n annog  cydymffurfio â Deddf Hawliau Dynol 1998 a chaiff ei achredu gan y Cenhedloedd Unedig fel Sefydliad Hawliau Dynol Cenedlaethol ‘statws A’.
  2. Cafodd yr ymchwil, “Social security systems based on dignity and respect”, ei gomisiynu gan y Comisiwn a’i gynnal gan Mark Simpson, Gráinne McKeever ac Anne Marie Gray o Brifysgol Ulster. Caiff yr ymchwil ei gyhoeddi ddydd Mercher 7 Awst ar dudalennau newyddion gwefan y Comisiwn yn yr Alban – www.equalityhumanrights.com
  3. Cafodd yr ymchwil ei gynnal mewn ymateb i Fil Nawdd Cymdeithasol (yr Alban) sydd yn amlinellu sut mae Llywodraeth yr Alban yn bwriadu cymryd ymlaen eu pwerau datganoledig newydd. Mae Adran 1 (c) y Bil yn dweud bod “respect for the dignity of individuals is to be at the heart of the Scottish social security system,”

Am wybodaeth bellach a sylwadau cysylltwch â Chris Oswald ar 0141 228 5964/ 07846889425 neu  chris.oswald@equalityhumanrights.com