Yn sgil gwahaniaethu ar sail beichiogrwydd a mamolaeth gallai miloedd o famau newydd golli eu swyddi

Cyhoeddwyd: 24 Jul 2015

Mae ymchwil newydd yn awgrymu y gallai oddeutu 54,000 o famau newydd golli eu swyddi ym Mhrydain bob blwyddyn.

Mae’r canfyddiadau hyn yn seiliedig ar arolwg o fwy na 3,200 o fenywod gan y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol, lle soniodd 11% o’r menywod a holwyd eu bod wedi colli eu swyddi, eu diswyddo’n orfodol lle na wnaed felly i eraill yn eu gweithle, neu wedi’u trin mor wael fel y bu rhaid iddynt roi’r gorau i’w swyddi. Pe bai’r sefyllfa'r un fath yn gyffredinol ar draws y boblogaeth, gallai olygu fod cymaint â 54,000 o fenywod yn colli eu swyddi bob blwyddyn.

Hefyd, canfu’r ymchwil, yr ymgymerwyd ag ef mewn partneriaeth â’r Adran Busnes, Arloesedd a Sgiliau, fod oddeutu 1 o bob 5 mam newydd wedi dioddef aflonyddu neu sylwadau negyddol gan gydweithwyr, cyflogwyr neu reolwyr, pan oeddent yn feichiog neu wrth ddychwelyd i’w gwaith ar ddiwedd cyfnod mamolaeth.

Dyma’r arolwg mwyaf o’i fath, gyda chyfanswm o fwy na 6,000 o famau a chyflogwyr ledled Prydain yn cymryd rhan mewn cyfweliadau am eu profiadau a’u harferion.

Dengys yr ymchwil hefyd fod llawer o gyflogwyr ar draws ystod o ddiwydiannau yn dweud eu bod yn cefnogi’u staff benywaidd yn frwd yn ystod ac ar ôl eu beichiogrwydd a’i fod yn hawdd iddynt gydymffurfio â’r gyfraith.

Canfu’r prosiect:

  • fod 84% o gyflogwyr yn credu bod cefnogi gweithwyr beichiog a’r rheini ar gyfnod mamolaeth o fudd i’w sefydliadau;
  • bod oddeutu 8 allan o 10 cyflogwr yn cytuno bod menywod beichiog a’r rheini sy’n dychwelyd i’w gwaith ar ôl cyfnod mamolaeth yr un mor ymrwymedig i’w gwaith â’u cydweithwyr;
  • mae dau draean o gyflogwyr yn meddwl nad yw beichiogrwydd yn gosod baich cost afresymol ar y gweithle. Mae cwmnïau sydd â phrofiad diweddar o gyflogi menywod beichiog yn fwy positif; ac
  • mae dau draean o famau (66%) yn teimlo bod eu cyflogwr wedi bod yn ddigon parod i’w cefnogi yn ystod eu beichiogrwydd ac wrth iddynt ddychwelyd i’w gwaith.

Fodd bynnag, mae’r ymchwil yn awgrymu nad yw beichiogrwydd a mamolaeth yn brofiad cadarnhaol i rai menywod yn y gweithle;

  • anogir 10% gan eu cyflogwr i beidio â mynychu apwyntiadau cyn geni;
  • dywedodd 9% eu bod yn cael eu trin yn waeth gan eu cyflogwr wrth iddynt ddychwelyd i’w gwaith nag yr oeddent cyn iddynt fod yn feichiog;
  • Soniodd mwy nag un o bob 20 (7%) eu bod wedi dioddef pwysau i roi’r gorau i’w gwaith;
  • Pan ganiatawyd i famau weithio’n hyblyg, soniodd oddeutu hanner ohonynt am ganlyniadau negyddol megis cael llai o gyfleoedd yn eu gwaith neu deimlo bod eu barn yn cael ei gwerthfawrogi’n llai; a
  • Bod yr effaith ar famau ifancach -y rheini dan 25 mlwydd oed - yn fwy mewn llawer o feysydd, gydag oddeutu 6% yn cael eu diswyddo o’i gymharu ag 1% ar draws pob grŵp oedran.

Meddai Caroline Waters, Dirprwy Gadeirydd y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol:

Mae’r ymchwil hwn yn datgelu’r lefelau pryderus o wahaniaethu ac anfantais y mae menywod yn dal yn eu hwynebu yn y gweithle heddiw. Yn ogystal â bod yn anghyfreithlon, mae gwahaniaethu yn wael i fusnes hefyd.

“Dyna pam yr ydym heddiw yn lansio menter bwysig i ddod â’r broblem hon i sylw’r cyhoedd, gan gynyddu ymwybyddiaeth o’r gyfraith a gweithio gyda busnes a grwpiau eraill i ganfod atebion ymarferol.”

Meddai Dianah Worman, ymgynghorydd ar amrywiaeth i’r CIPD, y corff proffesiynol dros Adnoddau Dynol a datblygu pobl:

“Dengys canfyddiadau’r ymchwil pwysig hwn sut mae cyflogwyr yn colli doniau gweithwyr benywaidd oherwydd trefn pethau. Mae’n broc i ni wirio yn erbyn arferion cyflogaeth gwan sy’n achosi profiadau mor negyddol i famau sydd eisiau gweithio.
“Mae’n bryd i gyflogwyr roi trefn ar bethau yn eu sefydliadau i sicrhau bod problemau ac anawsterau cudd yn dod i’r amlwg ac y delir â hwynt yn gyflym i sicrhau bod ganddynt amgylcheddau gweithio amrywiol a chynhwysol.
“Bydd hyn yn eu caniatáu i elwa ar y gwerth ychwanegol y gall menywod ei gyfrannu. Ar adeg pan fo’r frwydr am ddoniau yn dwysau, mae gweithredu’n hanfodol. Dwli yw gwastraffu doniau ac mae gwahaniaethu ar sail beichiogrwydd a mamolaeth, p’un ai a’i bwriedir neu beidio, yn faes brys i’w daclo.”

Mae cyhoeddi’r ymchwil hwn yn nodi lansiad menter ymwybyddiaeth ‘#worksforme’ y Comisiwn i leihau gwahaniaethu ar sail beichiogrwydd a mamolaeth. Mae’r Comisiwn yn darparu cyngor a gwybodaeth ymarferol i fenywod a chyflogwyr ar eu hawliau a’u cyfrifoldebau, yn ogystal â phecyn cymorth ymarferol gyda chanllaw cam wrth gam i gyflogwyr ar reoli beichiogrwydd a mamolaeth.

Bydd adnoddau #worksforme yn helpu cyflogwyr i ddeall yr hyn sydd yn rhaid iddynt ei wneud pan fo cyflogai yn feichiog, ar gyfnod mamolaeth neu’n dychwelyd i’r gwaith, a sut i sicrhau eu bod yn creu amgylchedd sy’n gweithio i bawb. 

Diwedd

Mae'r adroddiad hwn yn adroddiad DU eang a chaiff ei ddilyn ym mis Hydref gan ddata yn benodol i'r Alban, ynghyd ag astudiaethau achos ac argymhellion. 

I gael y newyddion diweddaraf am ddyddiadau cyhoeddi neu i ofyn am gyfweliadau gyda'r Comisiwn yn yr Alban ac astudiaethau achos yn yr Alban, cysylltwch â 0141 228 5974, y tu hwnt i oriau swyddfa 07854 193592.

Nodiadau i olygyddion

  • Comisiynodd y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol yr ymchwil mewn partneriaeth â’r Adran Busnes, Arloesedd a Sgiliau. Holodd y cwmni ymchwilio IFF Research Ltd 3,254 o famau gyda phlant dan 2 flwydd oed a 3,034 o weithleoedd ledled y Deyrnas Unedig yn yr arolwg mwyaf o’i fath erioed.
  • Mae gwahaniaethu yn erbyn menywod beichiog a’r rhai ar gyfnod mamolaeth yn anghyfreithlon o dan Ddeddf Cydraddoldeb 2010.
  • Mae’n anghyfreithlon i gyflogwr drin menyw yn anffafriol oherwydd ei bod yn feichiog, yn sâl oherwydd ei beichiogrwydd, ar gyfnod mamolaeth, wedi cymryd cyfnod mamolaeth neu wedi ceisio cymryd neu’n bwriadu cymryd cyfnod mamolaeth.

Enghreifftiau o wahaniaethu yn cynnwys:

  • Diswyddo menyw’n orfodol oherwydd ei bod yn feichiog, neu ar gyfnod mamolaeth
  • Nid yn cynnig yr un cyfleoedd hyfforddi neu ddyrchafiad i fenyw oherwydd ei bod yn feichiog, neu ar gyfnod mamolaeth
  • Diswyddo menyw oherwydd salwch sy’n gysylltiedig â’i beichiogrwydd
  • Diswyddo menyw sydd ar gyfnod mamolaeth ychydig cyn iddi ddychwelyd i’w gwaith (neu wedi iddi ddychwelyd) a chadw’r unigolyn a oedd yn gwneud ei swydd yn ystod ei chyfnod mamolaeth yn ei lle
  • Gwrthod amser rhesymol o’r gwaith i gyflogai feichiog i fynychu apwyntiadau cyn geni

Ceir y Cod Ymarfer ar Gyflogaeth yma. 

Ymgymerwyd â’r astudiaeth gynhwysfawr ddiwethaf ar y materion hyn yn 2005, gan y Comisiwn Cyfle Cyfartal, a oedd yn amcangyfrif bod 30,000 o famau (7%) wedi colli eu swyddi bob blwyddyn. Roedd y ffigwr hwn yn cynnwys colli swyddi yn wirfoddol; y rheini y cynigwyd swydd wahanol iddynt; a’r rheini a ddiswyddwyd yn orfodol fel rhan o gylch ehangach o ddiswyddo yng ngweithle’r fam.

Ystadegau allweddol ychwanegol o bwys:

  • Teimlai oddeutu un o bob saith mam (15%) fod triniaeth gan gydweithwyr, rheolwyr llinell neu gyflogwyr wedi effeithio’n negyddol ar eu hiechyd neu lefelau pwysau yn ystod beichiogrwydd. I famau sengl cynyddodd hyn i 25%
  • Roedd mamau yn gweithio i fusnesau bach yn llai tebygol o adrodd am ddioddef canlyniadau negyddol yn sgil gofynion gweithio’n hyblyg (41% yn erbyn 51% ar gyfartaledd)
  • Roedd mamau sengl yn fwy tebygol o adrodd am bwysau i roi’r gorau i’w swyddi ar ôl dweud wrth eu cyflogwr eu bod yn feichiog (14% yn erbyn 7% i’r holl famau)
  • Soniodd 10% o famau dan 25 oed eu bod wedi rhoi’r gorau i’w gwaith oherwydd iddynt deimlo eu bod yn cael eu trin mor wael o’i gymharu â 5% o famau dros 40 oed
  • Crybwyllodd un o bob pedair mam (26%) gysylltiad annigonol â’u cyflogwyr yn ystod cyfnod mamogaeth.
  • Mae’r Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol yn gorff statudol a sefydlwyd dan y Ddeddf Cydraddoldeb 2006. Mae’n gorff annibynnol yn gyfrifol am ddiogelu a hybu cydraddoldeb a hawliau dynol ym Mhrydain. Ei nod yw annog cydraddoldeb ac amrywiaeth, dileu gwahaniaethu anghyfreithlon a diogelu a hybu hawliau dynol. Mae’r Comisiwn yn gorfodi deddfwriaeth cydraddoldeb ar oedran, anabledd, ailbennu rhywedd, priodas a phartneriaeth sifil, beichiogrwydd a mamolaeth, rhyw, hil, crefydd neu gred a chyfeiriadedd rhywiol. Mae’n annog  cydymffurfio â’r Ddeddf Hawliau Dynol a chaiff ei arddel gan y Cenhedloedd Unedig fel Sefydliad Hawliau Dynol Cenedlaethol ‘statws A’.

 

Manylion cyswllt i’r wasg

Am fwy o wybodaeth ar gyfer y wasg cysylltwch â swyddfa cyfryngau’r Comisiwn ar:

0161 829 8102

07767 272 818 (y tu hwnt i oriau swyddfa)