Astudiaeth bwysig yn canfod bylchau o ran dealltwriaeth busnesau o gyfraith recriwtio

Cyhoeddwyd: 10 Oct 2016

Mae busnesau Prydeinig yn cael eu hannog i sicrhau triniaeth deg wrth recriwtio ar ôl i ymchwil ar wybodaeth ac agweddau cyflogwyr ddatgelu dryswch a chamddealltwriaeth o ran y gyfraith ar hysbysebu swyddi.

Datgela’r ymchwil newydd fod cyflogwyr yn ystyried gweithwyr a gafodd eu geni naill yn y DU neu dramor yn weithwyr cynhyrchiol, brwdfrydig a gweithgar iawn. Fodd bynnag, roedd cyfran ychydig yn uwch o gyflogwyr yn teimlo yn fwy positif tuag at weithwyr a anwyd dramor o ran eu hetheg gwaith a’u hyblygrwydd, a’u bod yn llai tebygol o feddwl am effaith gwaith ar eu budd-daliadau cyn cymryd swydd.

Yn bwysig, canfu’r ymchwil braidd dim tystiolaeth o arferion gwahaniaethol neu ffafrau arbennig o ran penderfyniadau recriwtio. Mae’n glir o’r ymchwil bod cyflogwyr yn y rhan fwyaf o achosion yn edrych yn bennaf am y sgiliau, profiad a chymwysterau sydd eu hangen ar gyfer y swydd wag dan sylw, beth bynnag eu cenedligrwydd, ond mae hefyd yn datgelu’r posibilrwydd o duedd yn ogystal â’r angen i wella eu hymwybyddiaeth o’r gyfraith.

Dim ond 39% o’r busnesau a gafodd eu harolygu oedd yn gwybod ei fod yn groes i’r gyfraith i hysbysebu swyddi ym Mhrydain mewn iaith dramor yn unig, heblaw fod y gallu i siarad yr iaith honno yn ofyniad dilys y swydd.

Roedd llai na hanner y gweithleoedd (45%) yn gwybod bod rhaid i gyflogwyr wirio bod gan bob ymgeisydd swydd yr hawl i weithio yn y DU cyn ei gyflogi, ble bynnag y cafodd ei eni. Roedd mwy nag un o bob 20 o gyflogwyr (6%) yn meddwl ei bod yn gyfreithiol i gynnig llai na’r isafswm cyflog i weithwyr a gafodd eu geni dramor ac roedd bron un o bob deg (9%) yn credu ei fod yn gyfreithiol i dalu graddfeydd gwahanol na’r rhai Prydeinig i weithwyr a anwyd dramor.   

Ymgymerwyd â’r ymchwil yn dilyn pryderon nad oedd dulliau recriwtio bob amser yn deg. Bydd y Comisiwn yn ysgrifennu at sefydliadau busnes blaengar i’w hatgofio am eu cyfrifoldeb i sicrhau chwarae teg wrth recriwtio.

Roedd prif ganfyddiadau arall yr ymchwil yn cynnwys:

Agweddau cyflogwyr

  • Dywedodd traean y gweithleoedd (31%) mai prif fantais cyflogi gweithwyr a gafodd eu geni dramor yw eu bod yn gyffredinol yn weithgar dros ben, a’r anfantais a gafodd ei ddyfynnu fwyaf oedd sgiliau Saesneg/ llythrennedd gwael (44%)
  • Dywedodd 39% o gyflogwyr mai prif fantais cyflogi gweithwyr y DU oedd eu sgiliau yn yr iaith Saesneg a llythrennedd
  • Dywedodd 15% o gyflogwyr mai’r brif anfantais o gyflogi gweithwyr a gafodd eu geni yn y DU oedd nad oedden nhw’n ddigon gweithgar
  • Roedd 92% o weithleoedd o’r farn bod gweithwyr a gafodd eu geni dramor yn gynhyrchiol a dywedodd yr un canran eu bod yn hyblyg (92%). Roedd 83% o fusnesau o’r farn bod gweithwyr y DU yn gynhyrchiol a chredai 77% eu bod nhw’n hyblyg
  • Dywedodd mwy na dau bumed y gweithleoedd (43%) fod gweithwyr a anwyd yn y DU yn gyffredinol yn pryderu am yr effaith a chai’r gwaith hwnnw ar eu budd-daliadau o’i gymharu â 17% i weithwyr a gafodd eu geni dramor
  • 40% oedd y gyfran o gyflogwyr a fyddai’n gyffredinol yn disgrifio gweithwyr a gafodd eu geni yn y DU fel rhai â disgwyliadau tâl uchel o’i gymharu â 18% i weithwyr a anwyd dramor

Ymchwil i geisiadau aflwyddiannus

  • Dywedodd dau draean o weithleoedd (64%) fod ceisiadau gan ymgeiswyr a gafodd eu geni yn y DU wedi bod yn aflwyddiannus yn bennaf oherwydd brwdfrydedd, cymhelliant ac egni annigonol a dywedodd yr un canran (64%) ei fod oherwydd diffyg gwybodaeth neu brofiad perthnasol. Mae hyn yn cymharu â 30% a 47%, yn ôl eu trefn, o weithleoedd a ddywedodd yr un peth am weithwyr a gafodd eu geni dramor).
  • Cafodd sgiliau cyfathrebu gwael o ran Saesneg ei grybwyll fel y rheswm mwyaf cyffredin am wrthod ceisiadau gan weithwyr a ganwyd dramor (54%). Dywedodd 38% o gyflogwyr yr un peth am weithwyr a gafodd eu geni yn y DU).
  • Dywedodd oddeutu traean (34%) o’r holl weithleoedd a oedd yn cyflogi gweithwyr a anwyd dramor y byddai’n well ganddyn nhw gyflogi gweithwyr a oedd yn siarad yr un iaith a staff a gafodd eu geni dramor a oedd yn bodoli eisoes nad Saesneg oedd eu hiaith gyntaf. Mae hyn o bosib yn wahaniaethol os nad yw sgiliau gwaith yn ofyniad y rôl.

Meddai Cadeirydd y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol, David Isaac:

“Mae cyflogeion a gafodd eu geni’r tu allan i’r DU yn gwneud cyfraniad sylweddol i’n economi ac mae llawer o fusnesau’n dibynnu arnyn nhw fel rhan o’i gweithlu.  

“Dengys ein hymchwil fod, beth bynnag y gwerth a roddir ar weithwyr a gafodd eu geni dramor a’r rhai a gafodd eu geni yn y DU, fod rhywfaint o ragfarn yn bodoli a bod camddealltwriaeth ynglŷn â chyfraith cyflogaeth a allai arwain at arferion recriwtio gwahaniaethol. Byddwn yn ysgrifennu at sefydliadau busnes i’w hatgoffa am gyfrifoldeb cyfreithiol cyflogwyr i sicrhau chwarae teg wrth recriwtio.

“Dengys ein hymchwil fod cyflogwyr, yn y rhan fwyaf o achosion, yn recriwtio ar haeddiant, er rhai gwahaniaethau o ran agweddau tuag at weithwyr a gafodd eu geni ym Mhrydain a’r rhai a anwyd dramor. Mae rhaid i ni ochel rhag stereoteipio ac agweddau negyddol yn cropian i mewn, a pharhau i sicrhau y dylai’r person gorau i’r swydd gael pob cyfle i ddangos pa mor llwyddiannus y gall fod.”

Nodiadau i olygyddion

Darllen yr adroddiad llawn: ‘Research report 104: Recruitment in Britain

Cafodd yr ymchwil ei gynnal gan gonsortiwm ymchwil yn cynnwys Canolfan Prifysgol Rhydychen ar Fudo, Polisi a Chymdeithas (COMPAS), Sefydliad dros Astudiaethau Cyflogaeth ac IFF Research Ltd. Gwnaeth gynnwys y pum diwydiant cynhyrchu bwyd, llety, gwasanaethau bwyd, rhaglennu cyfrifiaduron a gofal cymdeithasol. Cymerodd dros 1,000 o gyflogwyr a 100 o asiantaethau recriwtio rhan mewn cyfweliad ar y ffôn a chafodd 25 o weithwyr a 10 cyflogwr neu recriwtwyr gyfweliad wyneb i wyneb.

Pan all gyflogwr ddangos bod bod â nodwedd warchodeig benodol yn ofyniad dilys swydd neilltuol, gall fynnu mai dim ond y sawl sydd â’r nodwedd warchodedig honno sy’n addas i’r swydd. ‘Gofyniad galwedigaethol fyddai hwnnw.

Mae Rheoliadau Ymddygiad Asiantaethau Cyflogaeth a Busnesau Cyflogaeth (Gwelliant) 2014 yn gwahardd i asiantaethau recriwtio hysbysebu swyddi gwag penodol yn unig ar wladwriaeth yr EEA yn hytrach na’r DU ar gyfer swyddi a’u canolfannau ym Mhrydain Fawr oni bai iddyn nhw gael eu hysbysebu yn Saesneg ym Mhrydain Fawr naill ai cyn neu ar yr un pryd.

Mae’r Rheoliadau Ymddygiad Asiantaethau Cyflogaeth a Busnesau Cyflogaeth (Gwelliant) 2016) yn gwella rheoliadau 2014 i’w ymestyn i recriwtio generig.

Manylion cyswllt i’r wasg

Am fwy o wybodaeth ar gyfer y wasg cysylltwch â swyddfa cyfryngau’r Comisiwn ar:

0161 829 8102

07767 272 818 (y tu hwnt i oriau swyddfa)