Ymchwiliad i wahaniaethu ar sail anabledd yn y system cyfiawnder troseddol yn yr Alban

Cyhoeddwyd: 01 Mar 2019

Mae ymchwiliad cyfreithiol i a yw pobl â chyflyrau iechyd meddwl, namau gwybyddol a chyflyrau niwro-amrywiol, gan gynnwys awtistiaeth ac ADHD, yn dioddef gwahaniaethu a chamweddau cyfiawnder oherwydd diffyg cefnogaeth yn y system cyfiawnder troseddol, wedi’i lansio heddiw gan y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol.

Bydd yr ymchwiliad yn canolbwyntio ar brofiadau diffynyddion ar ôl iddynt gael eu cyhuddo a chyn iddynt wynebu treial. Dyma pryd y gwneir penderfyniadau allweddol, gan gynnwys sut fyddant yn pledio, p’un ai a ganiateir mechnïaeth iddynt neu eu cadw ar remand, ac a wneir mesurau arbennig ar gyfer treial.

Bydd yn archwilio a gaiff anghenion diffynyddion eu nodi’n briodol a ph’un ai a yw addasiadau wedi’u rhoi ar waith i sicrhau eu bod yn deall natur eu cyhuddiad a’r broses a ânt drwyddi, ac yn gallu cyfranogi’n effeithiol ac mor llawn â phosib yn y broses. Gallai addasiadau perthnasol gynnwys defnyddio canolwyr, caniatáu amser ychwanegol ac egwyliau rheolaidd, neu ddarparu gwybodaeth drwy ddefnyddio cyfarpar gweledol.

Bydd yr ymchwiliad hefyd yn archwilio sut y gallai camau i foderneiddio’r system llys yn yr Alban effeithio ar allu’r diffynyddion i gyfranogi yn yr achos cyfreithiol. Gwnawn gasglu tystiolaeth gan ddiffynyddion ac arbenigwyr yn y maes hwn, yn ogystal â staff llys, cynrychiolwyr cyfreithiol, barnwyr a gweithwyr proffesiynol cyfiawnder troseddol.

Meddai Lesley Sawyers, Comisiynydd y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol yn yr Alban:

'Mae’r system cyfiawnder troseddol yn ddyrys a gall pobl a namau megis awtistiaeth a chyflyrau iechyd meddwl ei gael yn arbennig o anodd i lywio drwyddo. Mae’n hanfodol bod y system cyfiawnder yn gweithio’n deg ac yn gyfartal i bawb a bod unrhyw un sydd wedi’i gyhuddo o droseddi yn gallu cyfrannu’n effeithiol yn y broses droseddol. Os na nodir anghenion pobl anabl yn iawn a’u hystyried o’r dechrau’n deg, efallai na fyddan nhw’n deall y cyhuddiadau sy’n eu hwynebu, y cyngor maen nhw’n ei gael neu’r broses y maen nhw’n mynd drwyddi. Mewn rhai achosion, gallai hyn olygu eu bod yn cael eu collfarnu’n anghywir neu’n cael dedfrydau amhriodol.'

Mae’r ymchwiliad yn ymateb i ofidion sylweddol gan elusennau, cyfreithwyr a theuluoedd diffynyddion bod rhai pobl yn cael eu rhoi dan anfantais oherwydd nad yw addasiadau yn cael eu gwneud i ddiwallu’u hanghenion penodol. Mae’n dilyn ein hadroddiad yn ddiweddar Is Scotland Fairer? ar gyflwr cydraddoldeb yn yr Alban, a ganfu bod lefelau isel o ymddiriedaeth gan bobl anabl yn y system cyfiawnder troseddol.  

Canfyddwch ragor am yr ymchwiliad a gweld y cylch gorchwyl llawn.

Bydd yr ymchwiliad yn dod i ben erbyn diwedd 2019.

 

Manylion cyswllt i’r wasg

Am fwy o wybodaeth ar gyfer y wasg cysylltwch â swyddfa cyfryngau’r Comisiwn ar:

0161 829 8102

07767 272 818 (y tu hwnt i oriau swyddfa)