Comisiwn Cydraddoldeb yn adrodd ar gynnydd tuag at gydraddoldeb cymdeithasol economaidd

Cyhoeddwyd: 11 Sep 2018

Heddiw cyhoeddodd corff cydraddoldeb statudol yr Alban, y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol, adroddiad sydd yn archwilio pa mor llwyddiannus y bu dyletswyddau i hybu cydraddoldeb cymdeithasol economaidd, dyletswyddau a gafodd eu cyflwyno i ddeddfwriaeth yr Alban yn ystod y pedair blynedd ddiwethaf. 

Yn gyffredinol, canfu’r adroddiad mai dim ond ychydig o effaith mesuradwy y cafodd y dyletswyddau newydd hyn.

Meddai Dr Lesley Sawers, ein comisiynydd yn yr Alban:

'Er bod y dyletswyddau newydd hyn yn gadarnhaol o ran eu bwriad ni chawsant braidd dim effaith oherwydd diffyg eglurdeb ynglŷn â phwy a oedd yn gyfrifol ar gyfer eu rhoi ar waith neu sut y gellid eu craffu a’u gorfodi. Mae’r diffyg atebolrwydd, yn fy marn i, yn ffactor allweddol. Oherwydd nad oedd unrhyw un mewn gwirionedd yn gwirio a oedd awdurdodau lleol yn gwneud yr hyn y dylent ei wneud neu beidio, a chan nad oedd unrhyw graffu neu reoleiddio Seneddol, bu braidd dim anogaeth wirioneddol i awdurdodau lleol wneud yn well.

'Fodd bynnag, dywedodd awdurdodau lleol wrthym nad oedd y dyletswyddau a osodwyd arnynt yn arbennig o ddefnyddiol. Mae gan bob un o awdurdodau lleol yr Alban nodau cymdeithasol economaidd ac ni wnaeth y dyletswyddau newydd hyn asio, mewn gwirionedd, â’u dulliau a oedd eisoes yn bodoli. Roedd hyn, ynghyd â diffyg arweiniad neu gynhorthwy gan y llywodraeth, yn golygu mai breuddwyd gwrach oeddent mewn gwirionedd.'

Cafodd y cymalau cydraddoldeb cymdeithasol economaidd newydd hyn eu cyflwyno rhwng 2014 a 2016 i ddeddfwriaeth am bobl ifanc, addysg a grymuso cymunedau. Cawsant eu cyflwyno cyn bodolaeth Adran 1 Deddf Cydraddoldeb 2010 (‘Dyletswydd yr Alban Decach’ neu’r Gymdeithasol Economaidd) yn yr Alban. Yr Alban yw’r unig ran o Brydain Fawr sydd wedi cyflwyno’r ddyletswydd gymdeithasol economaidd.

Aeth Dr Sawers ymlaen i ddweud:

'Y gwahaniaeth mawr rhwng y dyletswyddau hyn sydd eisoes yn bodoli a’r Ddyletswydd yr Alban Decach yw bod gan yr olaf bwrpas cliriach, canllaw penodol, a fframwaith rheoleiddiol sydd yn caniatáu dal cyrff cyhoeddus yn atebol.

'Er mai dyddiau cynnar yw’r rhain o hyd – dim ond ym mis Ebrill 2018 y daeth Dyletswydd yr Alban Decach i rym – rwy o’r farn bod y ddyletswydd newydd yn llawer mwy tebygol o arwain at newid ystyrlon.'

Mae’r Alban yn parhau i fod yn wlad sydd wedi’i rhannu, gyda gwahaniaethau mawr o ran incwm, er ei bod yn rhan o un o genhedloedd cyfoethocaf y byd. Cefnogwn ymagwedd Llywodraeth yr Alban i gulhau’r anghydraddoldebau hyn a sicrhau bod gan bawb yn yr Alban, waeth beth fo eu cefndir, gyfle teg i ffynnu. Mae Dyletswydd yr Alban Decach yn torri ar draws polisi cyhoeddus ac yn gofyn i gyrff cyhoeddus feddwl sut y gall cynllunio ar gyfer twf, creu swyddi neu ddarparu tai gau’r bylchau hyn.”

Nodiadau i olygyddion

  1. Roedd yr ymchwil hwn yn bwrw golwg ar sut oedd cymalau cymdeithasol economaidd a gyflwynwyd i Ddeddf Plant a Phobl Ifanc (yr Alban) 2014, Deddf Grymuso Cymunedau (yr Alban) 2015, Deddf Addysg (yr Alban) 2016, a Deddf Tlodi Plant (yr Alban) 2017, yn llwyddo. Er enghraifft, mae Deddf Addysg (yr Alban) 2016, yn ei wneud yn ofynnol i Weinidogion yr Alban a’r Awdurdodau Addysg roi sylw dyledus i’r angen i ostwng anghydraddoldeb incwm ar sail anfantais gymdeithasol economaidd.
  2. Wrth gynnal yr ymchwil siaradom â nifer o Seneddwyr, clercion a llunwyr polisi yn yr Alban a oedd wedi cymryd rhan wrth lunio’r darnau hyn o ddeddfwriaeth. Canfuom nad oedd y disgwyliadau o’r hyn y gallai’r dyletswyddau hyn fod  wedi’u cyflawni heb eu gwireddu. Rydym o’r farn mai diffyg strwythur ynghylch atebolrwydd a chraffu oedd ar fai am hynny.
  3. Cafodd y grym i roi Adran 1 Deddf Cydraddoldeb 2010 ar waith ei ddatganoli i Senedd yr Alban fel rhan o adroddiad y Comisiwn Smith yn 2016. Cafodd y ddyletswydd ei chyflwyno ym mis Ebrill 2017. Yr Alban yw’r unig rhan o Brydain lle mae’r cymal hwn mewn grym. Mae’r ddyletswydd yn ei wneud yn ofynnol i gyrff cyhoeddus megis awdurdodau lleol, yr heddlu a’r GIG i roi sylw dyledus, wrth bennu penderfyniadau o natur strategol ynglŷn â sut i ymarfer eu swyddogaethau, i’w rhoi ar waith mewn ffordd sydd wedi’i chynllunio i ostwng anghydraddoldeb deilliannau yn sgil anfantais cymdeithasol economaidd. Ni yw’r rheoleiddwr dros y ddyletswydd hon.
  4. Cafodd yr ymchwil ei gynnal drosom gan Wellside Research Ltd ac mae wedi’i gyhoeddi ar wefan y Comisiwn.

 

Manylion cyswllt i’r wasg

Am fwy o wybodaeth ar gyfer y wasg cysylltwch â swyddfa cyfryngau’r Comisiwn ar:

0161 829 8102

07767 272 818 (y tu hwnt i oriau swyddfa)