Dywedwyd wrth gwmnïau bysys fod rhaid iddynt sicrhau fod mannau cadair olwyn ar gael i bobl anabl eu defnyddio.

Cyhoeddwyd: 15 Jun 2016

Mae rhaid i gwmnïau bysys sicrhau bod gan ddefnyddwyr cadair  olwyn flaenoriaeth dros ddefnyddio mannau i gadeiriau olwyn a dod â’u polisïau ‘y cyntaf i’r felin gaiff falu’ i ben. Dyna fydd y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol yn ei ddweud heddiw yn y Goruchaf Lys.

Mae’r Comisiwn yn cymryd achos Mr Doug Paulley i’r Goruchaf Lys. Ym mis Chwefror 2012, ceisiodd Mr Paulley, defnyddiwr cadair olwyn, ddal bws FirstGroup o Wetherby i Leeds. Roedd y man i gadeiriau olwyn yn cael ei ddefnyddio eisoes gan fam gyda baban yn cysgu mewn coets gadair. Gwrthododd hi gais y gyrrwr i symud neu blygu ei choets gadair ac felly dywedodd y gyrrwr wrth Mr Paulley na allai ddefnyddio’r bws.

Meddai David Isaac, Cadeirydd y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol:

 

“Nid yw hyn yn ymwneud â choetsis cadair yn erbyn cadeiriau olwyn ond polisïau dryslyd gan gwmnïau bysys sy’n achosi problemau. Mae gan gwmnïau bysys ddyletswydd i ganiatáu defnyddwyr cadair olwyn i deithio o ystyried pa mor allweddol yw hyn i bobl anabl fedru byw bywydau annibynnol.”

Ychwanegodd Rebecca Hilsenrath, Prif Weithredwr y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol a Phrif Swyddog Cyfreithiol: 

“Gwyddom y byddai’r rhan fwyaf o bobl yn symud i sedd arall petai ddefnyddiwr cadair olwyn angen y lle.

“Yr hyn yr ydym yn ei ddweud yw y dylai cwmnïau bysys gynnal eu cyfrifoldeb a’i gwneud yn eglur i deithwyr y bwriedir y mannau hynny i gadeiriau olwyn. Dylai blaenoriaeth olygu blaenoriaeth a dylai gyrwyr fedru trafod â theithwyr ar sail polisi ffurfiol eglur.

“Mae llawer o bobl yn defnyddio gwasanaethau bysys cyhoeddus i gyrraedd eu gwaith, mynd allan a chyrraedd cyfleusterau lleol. Gall fod yn ddigon caled i bobl anabl ddefnyddio’r gwasanaethau hyn eisoes heblaw am orfod wynebu rhwystrau ychwanegol. Gwneud y peth iawn sy’n bwysig a gadael i’r rheini sydd angen y lle i’w ddefnyddio.”

Meddai Doug Paulley: 

“Nid yw’n iawn y dylwn i a defnyddwyr cadair olwyn eraill orfod edrych yn gynhyrfus i weld a oes rhywun yn defnyddio’r man cadair olwyn ar fysys a thybio beth a ddigwydd. Gall hyn achosi cryn dipyn o drallod. Yr unig le ar fysys y gall defnyddwyr cadair olwyn ei ddefnyddio yw man i gadair olwyn. Os nad ydynt ar gael, ni all ddefnyddwyr cadair olwyn deithio. Dyma’r rhwystr sengl fwyaf a wyneba’r rhan fwyaf o ddefnyddwyr cadair olwyn wrth ddefnyddio trafnidiaeth gyhoeddus.

“Mae angen i gwmnïau bysys fod â pholisïau eglur fel y bydd gennym ddiwylliant lle bo pobl nad ydynt yn anabl yn symud heb feddwl i fannau eraill. Mae angen gwneud mwy i sicrhau bod y lle hwn ar gael i ddefnyddwyr cadair olwyn pan fydd ei angen.”

Meddai Justine Roberts, Prif Weithredwr Mumsnet:

“Y consensws cyffredinol ar Mumsnet yw pan yr ystyrir y lle blaenoriaeth, y dylai defnyddwyr cadair olwyn ei gael. Gall ddiffyg lle ar fysys dan eu sang achosi problemau i’r rheini sy’n teithio gyda choetsis cadair, nwyddau siopa a babanod; hoffai defnyddwyr Mumsnet weld mwy o fannau hygyrch ar gyfer storio, ond yn sicr, nid ar draul defnyddwyr cadair olwyn.”

Meddai Chris Fry yn Unity Law:

“Mae Unity Law wedi bod yn falch i gefnogi Doug ar yr achos hwn ers 2012, a rhannu ei gyfnodau da ac isel drwy gydol y broses gyfreithiol hon. Dyma’r achos cyntaf erioed o ran darpariaeth gwasanaeth y mae’r Goruchaf Lys wedi ei asesu. Mae panel o saith Barnwr Goruchaf Lys yn anarferol, ac yn adlewyrchu arwyddocâd yr achos y mae Llywydd ac Is-lywydd y Goruchaf Lys ill dau yn llywyddu drosodd.

“Gobeithio, bydd y Goruchaf Lys o’r diwedd yn gwneud y dyfarniad cyfreithiol a moesol cywir sy’n ategu’r nod cyffredinol o gynhwysiant cymdeithasol i bobl anabl, a dyfarnu o blaid Doug.”

Cefndir pellach

Siwiodd Mr Paulley yn llwyddiannus yn erbyn FirstGroup yn y Llys Sirol am wahaniaethu anghyfreithlon. Dyfarnodd y Llys Sirol bod polisi’r FirstGroup yn gwahaniaethu yn erbyn Mr Paulley ac yn ei roi dan anfantais sylweddol. Gofynnwyd i FirstGroup newid ei bolisi fel na ddigwyddai achosion tebyg eraill. Byddai’r newidiadau hyn yn gofyn i unigolyn nad yw’n defnyddio cadair olwyn ond sy’n defnyddio man cadair olwyn ar fws i symud oddi yno petai ddefnyddiwr cadair olwyn eisiau’r lle.

Cafodd y penderfyniad hwn ei wyrdroi ar apêl. Dywedodd y Llys Apêl y byddai’n gam rhy bell. Ystyriodd y Llys a oedd y polisi yn rhoi Mr Paulley fel unigolyn dan anfantais yn hytrach na chymhwyso’r prawf ehangach p’un ai a oedd yn rhoi pobl anabl dan anfantais, gan gymryd cyfrif o’r effeithiau posibl ar bob unigolyn anabl.

Bydd y Comisiwn yn dadlau bod dyfarniad y Llys Apel yn tanseilio effeithiolrwydd yr angen i wneud addasiadau rhesymol drwy ragweld pa newidiadau y gellir eu hangen, hyd yn oed, cyn i bobl anabl ddefnyddio’r gwasanaeth.

Mae’r Goruchaf Lys yn clywed yr achos heddiw. Disgwylir y dyfarniad ar ddyddiad diweddarach.

Darllenwch gefndir yr achos

 

Manylion cyswllt i’r wasg

Am fwy o wybodaeth ar gyfer y wasg cysylltwch â swyddfa cyfryngau’r Comisiwn ar:

0161 829 8102

07767 272 818 (y tu hwnt i oriau swyddfa)