A yw pobl anabl yn dioddef gwahaniaethu yn y system cyfiawnder troseddol? Lansio ymchwiliad

Cyhoeddwyd: 01 Mar 2019

Mae ymchwiliad cyfreithiol, i a yw pobl â chyflyrau iechyd meddwl, namau gwybyddol a chyflyrau niwro-amrywiol, gan gynnwys awtistiaeth ac ADHD, yn dioddef gwahaniaethu a chamweddau cyfiawnder oherwydd diffyg cefnogaeth yn y system cyfiawnder troseddol, wedi’i lansio gan y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol.

Mae’r ymchwiliad yn ymateb i ofidion sylweddol gan elusennau, cyfreithwyr a theuluoedd diffynyddion bod aelodau’r gymdeithas sy’n agored i niwed yn cael eu rhoi dan anfantais oherwydd nad yw addasiadau yn cael eu gwneud i ddiwallu’u hanghenion penodol. Mae hefyd yn dilyn adroddiad yn ddiweddar gan y CCHD ar gyflwr cydraddoldeb ym Mhrydain a ganfu fod gan bobl anabl lefelau isel o ymddiriedaeth yn y system cyfiawnder troseddol.  

Bydd yr ymchwiliad yn canolbwyntio ar brofiadau diffynyddion ar ôl iddynt gael eu cyhuddo a chyn iddynt wynebu treial. Dyma pryd y gwneir penderfyniadau allweddol, gan gynnwys sut fyddant yn pledio, p’un ai a ganiateir mechnïaeth iddynt neu eu cadw ar remand, ac a wneir mesurau arbennig ar gyfer treial.

Bydd yn archwilio a gaiff anghenion diffynyddion eu nodi’n briodol a ph’un ai a yw addasiadau wedi’u rhoi ar waith i sicrhau eu bod yn deall natur eu cyhuddiad a’r broses a ânt drwyddi, ac yn gallu cyfranogi’n effeithiol ac mor llawn â phosib yn y broses. Gallai addasiadau perthnasol gynnwys defnyddio canolwyr, caniatáu amser ychwanegol ac egwyliau rheolaidd, neu ddarparu gwybodaeth drwy ddefnyddio cyfarpar gweledol.

Bydd yr ymchwiliad hefyd yn archwilio sut y mae camau i foderneiddio’r system llys megis defnyddio gwrandawiadau cyswllt fideo yng Nghymru a Lloegr yn effeithio ar allu’r diffynyddion i gyfranogi yn yr achos cyfreithiol.

Meddai David Isaac, Cadeirydd y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol: 

Mae’r system cyfiawnder troseddol yn gymhleth a gall pobl â namau megis awtistiaeth a chyflyrau iechyd meddwl ei chael yn hynod o anodd i lywio’u ffordd drwy’r system. Mae’n hanfodol  bod y system cyfiawnder troseddol yn gweithio’n deg i bawb ac na chaiff unrhyw un sydd wedi’u cyhuddo o droseddu eu rhoi dan anfantais oherwydd eu nam. Gall technoleg gynorthwyo’n aml a grymuso pobl anabl, ond rhaid i ni hefyd sicrhau y caiff ei ddefnyddio’n briodol ac nad yw yn ddiofal yn ynysu pobl anabl neu’n amharu ar eu gallu i gymryd rhan yn bersonol.

"Os na nodir anghenion pobl anabl yn briodol o’r dechrau’n deg, byddant mewn perygl o beidio â deall y cyhuddiadau maent yn eu hwynebu, y cyngor maent yn ei gael neu’r broses gyfreithiol. Mewn rhai achosion, gall hyn olygu y gallai pobl anabl gael eu collfarnu’n anghywir neu gael dedfrydau amhriodol.”

Bydd y CCHD yn casglu tystiolaeth gan ddiffynyddion ac arbenigwyr yn y maes hwn, yn ogystal â staff llys, cynrychiolwyr cyfreithiol, barnwyr a gweithwyr proffesiynol cyfiawnder troseddol eraill ledled Cymru, Lloegr a’r Alban.

Canfyddwch fwy am yr ymchwiliad a gweld y cylch gorchwyl llawn. Bydd yr ymchwiliad yn dod i ben ar ddiwedd 2019.

 

Manylion cyswllt i’r wasg

Am fwy o wybodaeth ar gyfer y wasg cysylltwch â swyddfa cyfryngau’r Comisiwn ar:

0161 829 8102

07767 272 818 (y tu hwnt i oriau swyddfa)