Atal i argyfwng iechyd rhag dod yn argyfwng cyfiawnder

Cyhoeddwyd: 22 Apr 2020

Gan fod y defnydd o wrandawiadau fideo a ffôn wedi’i ehangu’n gyflym gan y Weinyddiaeth Gyfiawnder wrth ymateb i COVID-19, mae’r Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol (CCHD) wedi cyhoeddi canfyddiadau dros dro o’i ymchwiliad cyfiawnder troseddol, i helpu lliniaru’r risgiau mae’r technolegau hyn yn gosod ar bobl anabl.  

Rhaid mai diogelu bywydau pobl yw’r gofid blaenaf yn ystod y pandemig COVID-19. Yn sgil y feirws bu newidiadau digyffelyb yn y ffordd mae pobl yn byw, gan gynnwys heriau mawr i’r system cyfiawnder troseddol. Yn ystod y cyfnod hwn bydd y CCHD yn gwirio na fo newidiadau ar frys yn gosod grwpiau gwarchodedig o dan anfantais bellach a dyfnhau anghydraddoldeb sydd wedi hen galedi. Fel rhan o’r gwaith hwn, rhybuddiodd y CCHD fod risg cryfach na allai pobl anabl wireddu’u hawl i dreial teg os na gaiff eu hanghenion penodol eu cydnabod a’u diwallu yn ystod gwrandawiadau o bell.

Yn arbennig, amlyga’r defnydd o wrandawiadau fideo yng Nghymru a Lloegr a all yn sylweddol rwystro cyfathrebiad a dealltwriaeth i bobl ag anableddau dysgu, anhwylderau sbectrwm awtistiaeth a chyflyrau iechyd meddwl.  

Rhaid i anghenion diffynyddion gael eu nodi o’r dechrau’n deg fel y gellir rhoi addasiadau ar waith. Rhybuddia’r CCHD os na fydd hyn yn digwydd, bydd pobl anabl mewn perygl o beidio â gallu deall y cyhuddiadau y maen nhw’n eu hwynebu, y cyngor a gân nhw neu’r broses gyfreithiol, ac felly yn ei chael yn anodd i gyfranogi’n effeithiol yn yr achos cyfreithiol yn eu herbyn. Gall addasiadau gynnwys defnyddio canolwyr, caniatáu amser ychwanegol ar gyfer egwylion, neu ddarparu gwybodaeth drwy ddefnyddio cymhorthion gweledol.

Nid yw’r CCHD wedi galw am atal y defnydd o wrandawiadau fideo a sain, ond mae wedi mynegi gofid am y diffyg data sydd ar gael ar hyn o bryd ar ddefnyddio gwrandawiadau o bell, ac wedi annog Llywodraethau i ddechrau casglu’r data yn awr i gynorthwyo’i ddefnydd yn y dyfodol.     

Meddai David Isaac, Cadeirydd y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol:

“Mae Coronafeirws yn cyflwyno argyfwng iechyd cyhoeddus digyffelyb a gwyddom fod y Llywodraeth yn gweithio’n galed i ganiatáu’n system cyfiawnder troseddol i barhau i weithio. Mae rhoi’r ffocws ar achosion blaenoriaeth a newid ymarferion gweithio yn hanfodol i wireddu hyn.

“Rydym yn awyddus i weithio gyda llywodraeth wrth iddynt addasu’r system cyfiawnder troseddol i ateb y pandemig. Mae’n hanfodol na ddylai unrhyw ymagweddau newydd waethygu’r anawsterau sydd eisoes yn bodoli i bobl anabl wrth gael mynediad i gyfiawnder.

“Dengys ein hadroddiad dros dro nad oes ar hyn o bryd ddigon o dystiolaeth i bennu sut mae dylunio a gweithredu cysylltau-fideo a chyfiawnder digidol yn effeithio ar unigolion. Gwnawn nifer o argymhellion i helpu lleihau’r risg y gallai pobl anabl gael eu cyhuddo ar gam neu gael eu dedfrydu’n amhriodol. Golyga chydraddoldeb gerbron y gyfraith na ddylai unrhyw un sydd yn amddiffyn eu hunain yn y llys gael eu rhoi o dan anfantais oherwydd eu bod yn anabl – hyd yn oed mewn cyfnod o argyfwng cenedlaethol.”

Mae’r adroddiad dros dro yn cynnwys tystiolaeth gan weithwyr proffesiynol cyfiawnder troseddol, cyn diffynyddion ac adrannau llywodraeth am yr effaith y caiff technoleg fideo ar nodi namau, cyfranogiad, a’r addasiadau sydd eu hangen. Mae hefyd yn gwneud nifer o argymhellion i liniaru’r risgiau a nododd, gan gynnwys:

Dylai Llywodraeth y DU:

 

1.     Defnyddio’r dystiolaeth sydd yn ymddangos o’r ymarferion peilot ar gyfer cyfiawnder wedi’i alluogi drwy fideo, i gynorthwyo wrth weithredu’r twf cyflym o wrandawiadau o bell.

2.     Sicrhau bod gan ddiffynyddion wybodaeth hygyrch i’w hysbysu o’u hawl i godi materion a allai fod ganddynt ynglŷn â chyfranogiad, yn ogystal â mecanweithiau hygyrch i’w galluogi i wneud hynny.

3.     Sicrhau bod pob gweithiwr proffesiynol llinell flaen gan gynnwys barnwyr, heddlu a gweithwyr iechyd, yn rhoi mwy o ystyriaeth i nodi’r sawl y byddai gwrandawiadau fideo yn anaddas iddynt.

4.     Gwasanaethau Cymorth Cyswllt a Dargyfeirio i wneud argymhellion ar addasiadau, gan gynnwys gohirio achosion nad ydynt yn rhai ar frys.

5.     Ystyried defnyddio cyfryngwyr cofrestredig i ddarparu cymorth cyfathrebu o bell i ddiffynyddion mewn gwrandawiadau fideo.

6.     Ystyried defnyddio system cofnodi sain o wrandawiadau wedi’u hatodi gan rai cofnodion fideo, fel rhan o sylfaen tystiolaeth i werthuso gwrandawiadau o bell.

Yn 10 fed flwyddyn Deddf Cydraddoldeb 2010, mae’r CCHD yn galw ar y system cyfiawnder troseddol i wneud mwy dros bobl anabl sydd wedi’u cyhuddo o droseddu. Archwilia’i ymchwiliad cyfreithiol a yw pobl â chyflyrau iechyd meddwl, namau gwybyddol a chyflyrau niwro-amrywiol gan gynnwys awtistiaeth ac ADHD yn dioddef gwahaniaethu ac yn cael eu rhoi mewn perygl o gamweddau cyfiawnder oherwydd diffyg cymorth. Caiff yr adroddiad llawn ei gyhoeddi yn ddiweddarach eleni.

Nodiadau i olygyddion

  • Bydd y CCHD yn parhau i fonitro effaith mesurau ychwanegol i daclo coronafeirws ac mae’n gweithio gyda llywodraeth a senedd i sicrhau y caiff deddfwriaeth ar frys ei chraffu’n briodol a’i hadolygu yn y cyfnodau priodol.
  • Adolygodd yr ymchwiliad y system cyfiawnder ar draws Cymru, Lloegr a’r Alban. Mae’r argymhellion ar gyfer gwrandawiadau cyswllt fideo a sain yn yr adroddiad dros dro hwn wedi’u ffocysu ar Gymru a Lloegr, lle cafodd y technolegau hyn eu defnyddio’n eang.
  • Mae argymhellion yr ymchwiliad yn cymryd i gyfrif nad yw’r system cyfiawnder yn yr Alban ar hyn o bryd yn defnyddio cyswllt fideo neu sain yn rheolaidd. Fodd bynnag dylid ystyried yr adroddiad dros dro hwn fel un cynghorol yn yr Alban gan fod yr ymateb i Covid-19 yn cynnwys prosesau adolygu cyfiawnder.

Manylion cyswllt i’r wasg

Am fwy o wybodaeth ar gyfer y wasg cysylltwch â swyddfa cyfryngau’r Comisiwn ar:

0161 829 8102

07767 272 818 (y tu hwnt i oriau swyddfa)