Sophie leaving her home in Bath

Mae angen gweithredu brys ar dai i bobl anabl

gan Sue Adams, Chief Executive of Care and Repair

Cyhoeddwyd: 11 May 2018

Yn ein helusen tai ‘Care and Repair’, rydym yn dadlau dros bwysigrwydd cartrefi diogel, saff ac addasadwy i bobl anabl fel y gallant fanteisio i’r eithaf ar annibyniaeth, urddas ac ansawdd bywyd. Felly, roeddem yn falch i glywed, bod y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol yn bwriadu cynnal ymchwiliad i dai ar gyfer pobl anabl.

Gyda chyhoeddiad yr adroddiad canlynol, rydym yn sicr, yn croesawu’r canfyddiadau a’r argymhellion.

Fodd bynnag, ni allaf ond tybio pa faint o adroddiadau eraill fydd eu hangen, cyn i’r neges daro deg gyda’r gwneuthurwyr penderfyniadau, bod adeiladu pob tŷ newydd i fod yn hygyrch ac addasadwy yn hollol hanfodol wrth greu cymdeithas gynhwysol, ac na ddigwydd hynny, heb reoliadau cenedlaethol i osod y safonau lleiaf.

Mae’n ymddangos bod yr effaith ar fywydau pobl anabl sydd wedi’u condemnio i fyw mewn cartrefi anaddas yn anodd i rywun sydd heb erioed wynebu problemau o’r fath ei ddirnad.  Mae cymaint o bethau sydd mewn gair yn cael eu cymryd yn ganiataol – fel defnyddio’r ystafell ymolchi, gallu mynd i’r gwely mewn ystafell wely, a hyd yn oed mynd i mewn i’r tŷ heb drafferth– sydd yn amhosibl i lawer gormod o bobl anabl oherwydd tai anaddas.

Yn aml gellir trawsnewid bywydau drwy addasiad cymharol fach - cawod wastad, teclyn codi, drysau llydanach a rhiniog gwastad.

Mae’r adroddiadau o’r dioddefaint a achosir gan yr oedi hir o ran addasu cartrefi yn fwy rhwystredig fyth o’i gymharu â llefydd lle bo cymorth wrth addasu cartrefi yn cael ei gyflenwi’n wirioneddol dda. Mae llawer o feysydd arloesi ar hyn o bryd yn rhoi addasiadau symlach ar y llwybr carlam, gan ymgysylltu â phobl anabl wrth wneud penderfyniadau, symleiddio’r prosesi grantiau, yn ogystal â chontractio adeiladwyr o ansawdd a goruchwylio gwaith i sicrhau safonau uchel.

Yn anffodus, yr hyn sydd gennym ar hyn o bryd yw loteri cod post pan ddaw i bobl anabl allu cael addasiadau i’w cartrefi.  

Yn briodol, cafodd y broblem addasiadau sydd yn cynyddu yn y sector rhentu preifat ei amlygu yn yr adroddiad. Mae problemau sylfaenol iawn gyda thenantiaethau byr dymor a grantiau addasu cartrefi y bydd angen eu taclo ar eu pen, os ydym i wella bywydau pobl ifanc sydd yn aml yn dibynnu ar lety sydd wedi’i rentu’n breifat.

Comisiynodd y llywodraeth adolygiad o ddarpariaeth Grantiau Cyfleusterau i Bobl Anabl sydd ar y gweill ar hyn o bryd, a byddai’n dda iddyn nhw ystyried y materion a’r argymhellion a amlygwyd gan adroddiad y Comisiwn.

Sue Adams yw Prif Weithredwr Care and Repair Lloegr, elusen genedlaethol a sefydlwyd ym 1986 i wella tai ac amodau byw pobl hŷn a phobl anabl.