Five schoolchildren, mixed girls and boys, sit talking in a classroom Five schoolchildren, mixed girls and boys, sit talking in a classroom

Dim bechgyn na merched mwyach?

gan Melanie Field

Cyhoeddwyd: 16 Oct 2017

Yn yr wythnosau diweddar, bu pawb yn siarad am rywedd. Roedd eiddo’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol yn gwerthu hetiau ‘gwraig pêl-droediwr yn y dyfodol’ i ferched, a’r cwpl a wnaeth dynnu eu mab o’r ysgol ar ôl i fachgen arall, weithiau, wisgo gwisg yn y dosbarth. A bellach dyfarnodd y Llys Apêl fod ysgol gydaddysgol sydd yn cadw merched a bechgyn ar wahân trwy’r amser yn anghyfreithlon. Mae’n ymddangos bod gan bawb farn ar yr hyn y dylai plant ei wneud a’i wisgo a beth a ddywed hyn am eu rôl mewn cymdeithas. 

O’i dderbyn ar ei olwg, gall rhywfaint o hyn ymddangos braidd yn wirion. A ddylem mewn gwirionedd ofidio bod Clarks yn gwerthu esgidiau o’r enw ‘Dolly Babe’ i ferched a ‘Leader’ i fechgyn? Dim ond esgidiau ydyn nhw wedi’r cyfan, ac mae plant yn tyfu allan ohonyn nhw’n ddigon cyflym.

Ond mae mwy a mwy o storïau yn ymddangos sydd yn dangos y gwahaniaeth noeth rhwng yr hyn a ddywedwn wrth ferched a bechgyn am yr hyn y dylen nhw ei wisgo, darllen a gwylio, a hyd yn oed sut y dylen nhw chwarae. Mae’r rhain yn datgelu set o dybiaethau diwyro sydd yn cael effaith ofidus ar sut mae plant yn gweld eu hunain a’r hyn y gallan nhw ei gyflawni.

Yn 2016 cynhaliodd Girlguiding arolwg o agweddau merched, a oedd yn dangos bod 47% o ferched 11 i 21 oed yn dweud bod eu diwyg yn eu dal yn ôl y rhan fwyaf o’r amser. Canfu hefyd fod 69% o ferched 7 i 21 oed yn teimlo nad ydyn nhw’n ‘ddigon da’. Efallai bod sawl rheswm am hynny, ond gall pwyslais y gymdeithas ar olwg merched, a’r canfyddiad bod eu huchelgeisiau’n gyfyng, gael canlyniadau difrifol yn eu bywydau yn ddiweddarach. Efallai’n wir bydd plant yn tyfu allan o’u hesgidiau, ond pan fyddan nhw’n oedolion, byddan nhw’n cario’r hyn a ddysgon nhw am normau rhywedd gyda nhw.

Archwiliodd cyfres dwy-ran diweddar ar BBC2, ‘No more boys and girls’ sut yr ydym yn annog bechgyn a merched i ymgymryd â gwahanol fathau o chwarae, gan eu gosod ar lwybrau rhywedd. Annogir bechgyn i wella sgiliau sydd yn talu’n well yn y farchnad llafur, tra byddwn yn llywio merched tuag at ymddygiadau gofalu sydd yn hanfodol i gymdeithas ond sydd yn cael eu tanwerthuso’n ddifrifol. Datgelodd y pwysau ar fechgyn i fygu’u hemosiynau, gan feithrin ymddygiadau  dinistriol yn ei sgil a diffyg empathi. Mae safbwyntiau anhyblyg, lle mae’r naill yn anghydfynd â’r llall, am yr hyn a olyga i fod yn wryw neu fenyw yn gosod baich trwm ar blant nad ydyn nhw’n naturiol yn ffitio’r stereoteipiau hyn, ac yn eu sgil caiff plant eu drysu, eu hynysu, eu bwlio a theimlo’n isel eu gwerth.

Yn sgil y barnau hyn hefyd, ceir anfantais, a hyd yn oed gwahaniaethu, yn erbyn menywod yn y gweithle. Er cyrhaeddiad addysgol gwell merched, cyfyngir nhw’n enwedig gan yr hyn y maen nhw’n ei astudio yn yr ysgol, sydd yn effeithio’n fawr ar y bwlch cyflog ar sail rhywedd. Am bob awr a weithir, telir £2.41 yn fwy i ddynion nag i fenywod. Ond pan fydd menywod yn llwyddo mewn dau lefel A neu fwy mewn pynciau STEM, caiff eu cyflogau hwb o draean eu gwerth.

Nid yw hyn yn unig yn ymwneud â gwthio mwy o ferched tuag at wyddoniaeth, fodd bynnag - dylem osod mwy o werth ar bynciau a galwedigaethau sydd yn nodweddiadol ‘benywaidd’ yn y celfyddydau a’r dyniaethau hefyd. Byddai hyn yn rhoi ystod o opsiynau i bawb, gan ddibynnu ar eu set sgiliau unigol a’r hyn y byddai’n foddhaus iddyn nhw.

Hefyd mae amharodrwydd i wneud gweithleoedd yn lefydd sydd yn ystyriol i deuluoedd, ac mae hyn yn codi’n rhannol gan ddisgwyliadau hynafol na fydd menywod mor ymrwymedig i’w gwaith unwaith bydd plentyn ganddyn nhw. Mae prinder opsiynau gweithio hyblyg mewn rolau rheoli, sydd yn golygu bod llawer o fenywod yn teimlo bod rhaid iddyn nhw gymryd hoe mewn gyrfa, neu aros ar y lefelau is lle byddan nhw’n cael llai o dâl. Ac hyd yn oed yn waeth, canfu ein hymchwil fod tua 54,000 o famau newydd yn cael eu gorfodi o’u gwaith bob blwyddyn yn sgil gwahaniaethu ar sail beichiogrwydd a mamolaeth.

Ac nid menywod yn unig y mae hyn yn effeithio arnyn nhw. Datgelodd ein hymgyrch Gweithio Ymlaen fod 70% o dadau am weithio’n fwy hyblyg er mwyn gofalu am eu plant. Dylid caniatáu cydbwysedd gwaith-bywyd iachusach i ddynion hefyd, a byddai hynny yn mynd cryn dipyn i’r afael â system hanfodol anghyfartal trwy’r hyn y mae menywod yn cyflawni 69% o waith gofalu a domestig didâl (Swyddfa Ystadegau Genedlaethol: dolen allanol), yn ogystal â’u swyddi taledig.

Nid y dylai menywod ‘wneud y cyfan’ fel y gallan nhw ‘gael popeth’ yw’r ateb. Fel mam sengl, bûm yn ddigon lwcus i gael swyddi gwerth chweil yn gweithio ar faterion ‘roeddwn yn angerddol amdanyn nhw. Ond, ar ôl gweithio llawn amser ers i’m merch fod yn bedwar mis oed yn unig a bellach fel aelod y ‘genhedlaeth brechdan’, gyda rhieni oedrannus angen cymorth cynyddol, gwn y gall ceisio gwneud y cyfan eich gadael yn teimlo eich bod yn gadael pawb i lawr, gan gynnwys eich hunan. Nid dyna’r model rôl rwy am fy merch i’w ddilyn.

Yr ofn bod y gymdeithas yn gynyddol yn boddio’r criw cywirdeb gwleidyddol sydd yn achosi’r adweithiau negyddol i lansiad dillad sydd yn niwtral o ran rhywedd, gan chwarae i lawr y gwahaniaethau rhwng y rhywiau yn lle caniatáu i fechgyn fod yn fechgyn a merched i fod yn ferched.

Ond nid yw’r alwad, am ddarfod pynciau, gyrfaoedd, marchnata a chynnyrch sydd yn benodol ar rywedd, yr un fath â galw am gymdeithas sydd heb rhywedd. Mae’n ymwneud ag agor cyfleoedd i bawb, gan roi lle i unigolion fod yr hyn ydyn nhw’n unig. Mewn gwirionedd, mae angen i ni ddeall y gwahaniaeth rhwng bechgyn a merched yn well, pam y mae’n bodoli a pha effaith sydd ganddo, os ydym i fynd i’r afael ag achosion dyrys problemau fel y bwlch cyflog rhwng y rhywiau.

Os bydd popeth – tegannau, dillad, gofal plant a swyddi – yn agored i bawb, bydd bechgyn a merched, dynion a menywod yn gallu bod eu hunain, gan wneud y defnydd gorau o’u doniau a chael eu gwobrwyo’n fwy cyfartal. Dyna’r ffordd y gallwn wneud Prydain yn lle tecach i fyw ynddi i bawb ohonom.