Ydy gwneud pob swydd yn un hyblyg yn realistig?

gan Rebecca Hilsenrath

Cyhoeddwyd: 24 Aug 2017

Ffaith: mae llai na 1 o bob 10 hysbyseb swydd yn sôn am weithio hyblyg.

Rhagor o ffeithiau: mae 8.7 miliwn o weithwyr llawn amser yn dymuno am drefniadau hyblyg, dywed 1.5 miliwn o weithwyr rhan amser eu bod wedi’u dal mewn swyddi rhan amser isel eu cyflog, ac ni all 400,000 pellach weithio’n hyblyg.

Casgliad: bydd sefydliadau yn cynnig gweithio hyblyg yn denu mwy o bobl ddawnus a phobl ddawnus gwell. Yn wir, dywedodd y cwmni cyfraith ryngwladol, Addleshaw Goddard, mai hyblygrwydd oedd “un o’r ffactorau pwysicaf o ran cadw menywod”. 

Nid felly oedd hi erioed. Dechreuais i fy ngyrfa mewn cwmni cyfraith yn y Ddinas. Tua deg mlynedd ar hugain yn ôl oedd hyn, ac roedd yn gymharol hawdd i weithio’n hyblyg – ond nid, wrth gwrs, fel cyfreithiwr gweithredol. Byddai cydweithwyr yn gadael i roi genedigaeth i’w babanod a dod yn ôl gyda llewyrch a blinder bod yn fam i weithio yn adran gwybodaeth gyfreithiol y cwmni am ddau ddiwrnod yr wythnos – gan ategu’r cyfreithwyr gwirioneddol. 

Gadewais i pan oeddwn yn feichiog gyda’m plentyn cyntaf ac yna es ymlaen i gael pedwar plentyn mewn pum mlynedd. Wrth fynd yn ôl i’r gwaith, a’m plentyn ieuengaf dim ond yn ddwy flwydd oed, nid oedd gweithio llawn amser yn teimlo’n bosibl. Ystyriais ystod o opsiynau, gan gynnwys addysgu’r gyfraith (nid dyna oedd fy nymuniad mewn gwirionedd) a mynd yn ôl i waith preifat (lle roedd yn amlwg na fyddai gen i fy nghleientaid fy hun).

Gweithio yng Ngwasanaeth Cyfreithiol y Llywodraeth (Adran Cyfreithiol y Llywodraeth bellach) y bu hi yn y diwedd a byddaf bob amser yn dragwyddol ddiolchgar iddyn nhw. Gweithiais dri diwrnod yr wythnos, yna pedwar diwrnod yr wythnos ac yna, pan fynychodd fy mhlentyn ieuengaf yr ysgol yn llawn amser, bum diwrnod yr wythnos gydag un diwrnod yr wythnos yn gweithio gartref. Yn ystod y cyfnod hwnnw, roeddwn yn cynghori ar filiau yn mynd drwy’r Senedd ac yn gweithio’n uniongyrchol i weinidogion. Fi oedd y cyfreithiwr sifil cyntaf i weithio rhan amser i’r Twrnai Cyffredinol ac roeddwn yn ymfalchuo’n fawr yn yr adeg y bu rhaid i mi siarad â Peter Goldsmith (bargyfreithiwr a chyn Twrnai Cyffredinol dros Loegr a Chymru a dros Gogledd Iwerddon) ar y ffôn un prynhawn Gwener, tra oeddwn yn gofalu am blentyn sâl.

Gwnaethon nhw a finnau gyfaddawdu, a chydol yr amser, clywais hanesion am ffrindiau na ganiatawyd iddyn nhw eu cleientiaid eu hunain yn y sector preifat gan fod cleientiaid yn mynnu cael mynediad i gyfreithwyr 24/7. Diolch i ddealltwriaeth gweinidogion a chymorth rheolwyr llinell, ni fu fy oriau erioed yn broblem i Lywodraeth Ei Mawrhydi. Rhaid i weithio hyblyg, (fel y dywedir yn ein hadroddiad, a gyhoeddwyd yr wythnos ddiwethaf) gael ei seilio ar gyfrifoldeb ac ymddiriedolaeth gan y naill a’r llall. O gael yr ymddygiadau cywir yn eu lle, a chofio bod diwylliant yn ymledu o’r brig, daw’r gweddill yn ei sgil.

Mae caniatáu i uwch rolau gael eu llenwi’n hyblyg yn rhoi neges bwerus. Yn fwy na degawd bellach ers hynny rwy’n dal yn gweithio un diwrnod yr wythnos gartref fel Prif Weithredwr corff sector cyhoeddus cenedlaethol sylweddol (rhywbeth na fyddai erioed wedi bod yn bosibl heb y blynyddoedd o weithio rhan amser).

Tair blynedd yn ôl dechreuais faethu ac mewn sawl ffordd roedd ymgymryd â merch newydd yn ymwneud â’r un lefel o alwadau ar fy amser â magu plant bach - cyfarfodydd gyda gweithwyr cymdeithasol ac ysgolion a mynychu paneli priodol. Daeth gweithio hyblyg yn bwysig unwaith eto, ac ar lefel gymaint yn uwch. Yn fy rôl bresennol, rwy’n aml yn ymweld â phwyllgorau dethol, cymryd rhan mewn cyfweliadau ar gyfer y teledu a’r radio, yn mynychu cyfarfodydd bwrdd, yn cyfarfod â rhanddeiliaid, yn gwneud anerchiadau a bod wrth lyw cyfarfodydd mewnol  - heb sôn am fy ymrwymiadau fel cyfarwyddwr anweithredol i gorff cyhoeddus arall. Ni fu hyn erioed yn anhawster. 

Yn y sector manwerthu, mae cwmnïau megis Pets At Home (sydd yn canolbwyntio ar fuddsoddi yn eu staff a meithrin pib-linell o ddoniau), a John Lewis yn arddangos hefyd nad yw gweithio hyblyg yn cyflwyno anawsterau. Mae, hefyd, enghreifftiau gwych yn y diwydiant cynhyrchu (Ford) a bancio (Lloyds Banking Group, sydd yn rhedeg cynllun absenoldeb rhiant a rennir a chofrestr rhannu swydd). Mae’r GIG ar fin ymuno â nhw. Yr wythnos hon yn y sector TG, cyhoeddodd Mark Zuckerberg (sydd yn ymddangos yn ôl y sôn o fod mewn rôl lled uwch) ei fod yn cymryd dau fis o absenoldeb tadolaeth eleni.

Ac os ydych am fwrw golwg ar wlad gyfan, mae’r Llychlynwyr ar flaen y gad, gydag oriau gweithio is ar draws Sweden ac eto gydag elwau uwch a throsiant is o staff. Mae llai na 1% o Swediaid yn gweithio wythnos 50 awr. Mae’r wlad yn ymddangos ei bod yn gwneud yn dda yn ei sgil.

Mae gweithio hyblyg, wrth gwrs, yn cynnwys ystod o fodelau: gweithio rhan amser, gweithio gartref, oriau cywasgedig. Ni fyddem yn dadlau bod ffurf o weithio hyblyg i bob swydd unigol yn y byd, ond heb os ac oni bai onid hynny y dylai’r safle diofyn gynrychioli? Hyd yn oed i fusnesau bach, canfu ein hymchwil ei fod yn cynyddu cymhelliant a chynhyrchiant, tra bydd cynyddu’r opsiynau i’r ddau gymar ill dau i gymryd cyfrifoldeb cyfartal dros ofal plant yn galluogi rhai cyflogeion i ddychwelyd i’r gwaith yn gynharach. Ac yn ein barn ni, dylai absenoldeb rhiant gael ei ariannu’n gyhoeddus, yn union yr un fath ag absenoldeb mamolaeth, fel nad yw’r baich yn syrthio ar y busnes.

Mae Capgemini yn gweithio tuag at wella hyblygrwydd er mwyn cynyddu nifer y menywod mewn uwch rolau. Meddai PageGroup wrthym: “Y cam mwyaf trawsnewidiol yr ydym wedi’i gymryd yw creu fframwaith Gweithio Dynamig, sydd yn caniatáu i gyflogeion ar bob lefel i weithio’n well ac yn gallach drwy wella eu cydbwysedd gwaith a bywyd.”

Felly nid yw’n esgus o gwbl i ddweud ‘na fyddai’n gweithio yma’. Mae gormod yn y fantol. Mae angen i ni herio ein hunain a gofyn y cwestiynau anodd. Ac mae angen i ni roi siawns i’n merched, ac nid eu gyrru ar lwybr is.

Rwy’n falch iawn o’r hyn mae fy merch wedi’i gyflawni yn y tair blynedd ddiwethaf ac yn credu’n angerddol bod angen i gymdeithas gefnogi teuluoedd i helpu’r bobl fregus yn ein cymuned. Rhaid cael mwy na geiriau’n unig ac ni all fod ar draul gyrfaoedd ystyrlon neu byddwn wedi’n dal mewn cylch dieflig.

Rwy’n wirioneddol obeithiol y bydd fy merch yn gwireddu’i breuddwyd o fod yn gyfreithiwr, a gobeithio na fydd ei holl waith caled yn ofer pan ddaw yn fam ei hunan.