Mae’n bryd i Lywodraeth y Deyrnas Unedig wneud ei gwaith cartref ar hawliau anabledd

gan Rachel Fox

Cyhoeddwyd: 18 Jan 2018

 “The Committee expects the State Party to – without hesitation – develop and decide upon a concrete strategy … to fully acknowledge and implement the Convention … Hereby I send you home with your homework.”

Stig Langvad

Dyma eiriau aelod o bwyllgor arbenigol y Cenhedloedd Unedig ar hawliau anabledd ym mis Awst y llynedd, pan oedd Llywodraeth y DU a llywodraethau datganoledig Cymru, yr Alban a Gogledd Iwerddon yn cael eu dal i gyfrif ar eu hanes hawliau anabledd.

Dywedir yn aml wrth Lywodraeth y DU i weithio’n galetach ar amrywiaeth o faterion – ond nid oes yna waith cartref sydd yn bwysicach na’r gwaith hwn.

Ar ôl holi’r DU dros ddau ddiwrnod ynglŷn â pha mor dda mae’n diogelu hawliau pobl anabl o dan Gonfensiwn y CU ar Hawliau Personau ag Anableddau, gwnaeth Pwyllgor y CU fwy na 80 o argymhellion ar yr hyn y dylai Llywodraeth y DU a’r llywodraethau datganoledig ei wneud i wella bywydau pobl anabl ledled y wlad.

Gelwir y rhain yn ‘sylwadau i gloi’r pwyllgor ac maen nhw’n cwmpasu ystod eang o faterion, gan gynnwys:

  • taclo tlodi ymysg teuluoedd gyda phlant anabl
  • gwella hygyrchedd ar draws tai, trafnidiaeth a llwyfannau digidol
  • amddiffyn hawliau pobl anabl i fyw’n annibynnol a chael eu cynnwys yn y gymuned

Yr hyn â’m rhyfeddodd fwyaf pan oeddwn yn bresennol yn yr archwiliad yn Genefa oedd ymroddiad ac arbenigedd y bobl anabl a gyflwynodd dystiolaeth ac a deithiodd i’r CU i roi’u safbwyntiau.

Roedd pŵer a dylanwad eu tystiolaeth yn amlwg yn sylwadau Pwyllgor y CU i gloi, a oedd yn crynhoi’n gywir pryderon mwyaf dybryd llawer o bobl anabl yn y DU heddiw.

Roedd hi hefyd yn galonogol i weld cynifer o faterion a godwyd gan y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol, a chan y comisiynau cydraddoldeb a hawliau dynol yn yr Alban a Gogledd Iwerddon, yn cael eu hadleisio yn sylwadau i gloi Pwyllgor y CU. 

"Rhaid gwneud mwy o ymdrech"

Yn y Comisiwn, rydym yn benderfynol na fydd y Llywodraeth yn oedi o ran ei gwaith cartref, a gadael argymhellion Pwyllgor y CU i gasglu llwch ar ryw silff. Mae’r brwydrau mae pobl anabl yn ymladd yn feunyddiol er mwyn i’w hawliau gael eu parchu yn afresymol.

Pwer yw gwybodaeth, ac ymwybyddiaeth yw’r cam cyntaf tuag at wireddu newid. Felly rydym wedi llunio  ‘fersiwn Saesneg croyw o’r sylwadau i gloi, yn ogystal â chrynodeb hawdd i’w ddarllen, fideo Iaith Arwyddion Prydeinig (BSL) a fersiwn iaith Gymraeg - i helpu lledaenu’r neges fel y bo pob person anabl yn gwybod yn union yr hyn y gofynnwyd i’r Llywodraeth i’w wneud. Gobeithio, hefyd, y bydd yn ein helpu i weithio gyda’n gilydd dros y blynyddoedd i ddod a gwireddu’r argymhellion.

Ymhen pum mlynedd, pan archwilir llywodraeth y DU a’r llywodraethau datganoledig eto gan Bwyllgor y CU, gobeithio dyfernir A* i’w gwaith cartref ac nid ‘rhaid gwneud mwy o ymdrech’ arall.