Hyrwyddo hawliau plant

gan Rebecca Hilsenrath

Cyhoeddwyd: 07 Sep 2015

Stori ryngwladol fwyaf yr wythnos oedd yr hanes am gorff Aylan, bachgen tair blwydd oed o Syria a oedd yn un o 10,000 o bobl yn ffoi i Ewrop, yn gelain ger ei frawd pum mlwydd oed ar draeth yn Nhwrci, a fu’n ysgytwad ac yn codi arswyd ar y gwylwyr. Mae cipolwg ar ddarnau newyddion eraill yn dangos penawdau megis ‘y Comisiynydd Gwybodaeth yn dweud bod gwefannau a anelir at blant yn casglu  symiau annerbyniol o ddata personol’; 'Cameron yn lansio ton o ysgolion rhydd'; 'Plant wedi’u parlysu gan achos o bolio'. Nid yw’r cyfryngau wrth eu hunain yn eu ffocws; rydym yn byw mewn diwylliant sydd yn canolbwyntio ar blant, lle a ein meddyliau’n naturiol i’r genhedlaeth nesaf a’i heriau. Daw ein sgwrs, mewn parti cinio neu siambr dadlau, bob amser yn ôl i hawliau a chyfrifoldebau mamau sydd yn gweithio, ein dewisiadau magu plant a chyfleoedd bywyd ein plant.

Ydy’r gyfraith ar ei hôl hi?

Bydd darllenwyr yn gwybod nad yw Confensiwn y CU ar Hawliau’r Plentyn (CRC) yn ffurfio rhan o gyfraith genedlaethol y DU. Golyga hyn na all llysoedd y DU ddyfarnu bod gweithrediadau’r Llywodraeth yn anghyfreithlon yn unig oherwydd mynd yn groes i’r CRC, a gall penderfynyddion gynnig polisïau a chyfreithiau nad ydyn nhw’n cyflawni’r safonau a amlinellwyd yn y CRC. Mae hyn yn gwanhau diogelwch hawliau pob plentyn yn y DU.

Bachgen oedd Cameron Mathieson ag anabledd difrifol, ac yn drist, bu farw ar ôl cyfnod maith o salwch. Tra oedd yn yr ysbyty, cafodd tâl lwfans anabledd byw (DLA) Cameron ei ohirio ac fe gafodd effaith sylweddol iawn ar arian ei deulu ac ar Cameron ei hun, oherwydd na allai ei deulu fforddio ymweld ag ef yn yr ysbyty mor aml, unwaith y cafodd y DLA ei ohirio. Heriodd tad Cameron y penderfyniad hwn [1]. Dyfarnodd y Goruchaf Lys fod yr Ysgrifennydd Gwladol wedi mynd yn groes i’w rwymedigaeth o dan y CRC i drin 'lles gorau’r plentyn' fel y prif ystyriaeth wrth wneud rheol gyffredin y dylai DLA plentyn gael ei ohirio ar ôl bod yn yr ysbyty am 84 o ddiwrnodau’n olynol. Gwnaeth hyn i’r llys ystyried hawliau domestig Cameron o dan y Ddeddf Hawliau Dynol, yng ngolau’r CRC. Dyfarnodd y Llys, yn sgil y ffeithiau, fod y penderfyniad i ohirio DLA Cameron yn anghyfreithlon, ond mae’r rheol gyffredin yn aros. Gobeithio, bydd yr Ysgrifennydd Gwladol yn ymateb yn gyflym i ddyfarniad y Goruchaf Lys a naill ai dileu’r rheol neu’i haddasu i gymryd cyfrif llawn o gyfrifoldebau Llywodraeth y DU o dan y CRC.

Mae Deddf Caethwasiaeth Fodern 2015 yn darparu amddiffynfeydd pwysig i blant sydd yn cael eu masnachu, er bod rhai bylchau yn parhau o’u rhan. Canfu’r Comisiwn nad oedd Llywodraeth y DU wedi ystyried y CRC yn ddigonol wrth iddi ddatblygu’r cynnig gwreiddiol ar gyfer y gyfraith. Er enghraifft, roedd Bil Llywodraeth y DU ar y cychwyn wedi methu â diffinio plentyn yn eglur fel unrhyw un dan 18 oed neu osod rhagdybiaeth bod person dan 18 oed oni bai i’w oed gael ei bennu fel arall. Nid yw’r Ddeddf o hyd yn ei gwneud yn glir na all plentyn ganiatáu iddo gael ei gam-fanteisio arno.

Rydym wedi gweld ymdrechion yng Nghymru a’r Alban i roi fwy o bwysau i’r CRC.

Mae hanes y DU ar hawliau plant o dan adolygiad ar hyn o bryd gan Bwyllgor y CU ar Hawliau’r Plentyn. Fel rhan o’r broses, ymwelodd aelodau’r Pwyllgor â’r DU yr wythnos hon. Mewn cyfarfod ysbrydoledig, dywedodd y Comisiwn wrth arbenigwyr ar yr hawliau plant hyn bod trafodaethau ynghylch Bil Hawliau yn darparu cyfle ar gyfer amddiffynfa well o ran hawliau plant a rhaid iddo beidio ag arwain i amddiffynfeydd llai ar gyfer hawliau dynol. Mae’r Comisiwn wedi amlinellu ei ddadansoddiad llawn o ran hawliau plant yn y DU yn ein hadroddiad i’r CU. [3]

Dyna pam rydym yn argymell statws gwell i’r CRC – gyda mynediad gwell i adferiad, mwy o graffu ar ddeddfwriaeth a pholisi a lefel uwch o atebolrwydd. Arf pwerus yw’r CRC i sicrhau bod hawliau pob plentyn yn cael eu hamddiffyn yn well. Yr wythnos hon yn fwy na’r rhelyw ohonyn nhw, mae arwyddocad hwn yn atsain o gylch y penawdau, o gylch y DU ac o gylch y byd.

[1] Cameron Mathieson, plentyn a fu farw (gan ei dad, Craig Mathieson) v Yr Ysgrifennydd Gwladol dros Waith a Phensiynau UKSC [2015] ar gael yn: https://www.supremecourt.uk/cases/docs/uksc-2014-0166-judgment.pdf

[2] Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol, Hawliau Plant yn y DU, Awst 2015.