two women talking on a pier

Yr argyfwng tai cudd 'arall'

gan Susan Johnson, Commissioner

Cyhoeddwyd: 11 May 2018

Mae dod o hyd i gartref i fyw ynddo yn fusnes ingol ofnadwy – dywed rhai ei fod yn fwy anodd nag ysgariad a methdaliad. Yn gyffredinol y cyngor yw dod o hyd i eiddo yn y lleoliad gorau. Ond beth sydd yn digwydd os yw eich meini prawf lleiaf yn cynnwys ystafell ymolchi hygyrch, ramp neu ganllaw?

Pa mor hawdd fyddai i chi ddod o hyd i eiddo i’w rentu neu’i brynu? Neu dychmygwch sefyllfa pan fo’r tŷ yr oeddech yn caru byw ynddo am y rhan fwyaf o’ch bywyd fel oedolyn yn sydyn yn dod yn berygl iechyd wrth i chi ddod yn anabl yn dilyn damwain car.   

Dyma’r her sydd yn wynebu miloedd o bobl anabl ym Mhrydain heddiw ac un y gallem oll ei wynebu yfory, gan fod nifer y bobl a chanddynt gyflyrau gydol oes yn cynyddu blwyddyn ar ôl blwyddyn.

Nid yw’n debygol y byddwch yn darllen am yr argyfwng tai hwn yn y papurau.

Yn ystod hynt ein hymchwiliad, clywom am rai hanesion truenus megis:

  • pobl wedi’u dal yn eu fflat am flynyddoedd, yn mynd allan dim ond pan ddaw perthynas iddynt heibio i gnocio’u cadair olwyn i lawr y grisiau
  • pobl ifanc sydd wedi’u diagnosio â chyflyrau dirywiol yn cael eu lleoli yn erbyn eu hewyllus mewn cartref i hen bobl   
  • pobl yn cael eu gorfodi i fwyta, cysgu a byw yn yr un ystafell, heb fynediad i ystafell ymolchi, ac anwyliaid yn cario aelodau teulu i fyny ac i lawr grisiau

Nid yw’n debygol y byddwch yn darllen am yr argyfwng tai hwn yn y papurau. Ond efallai eich bod yn adnabod rhywun sydd wedi bod yn brwydro’u ffordd drwy broses astrus y cyngor lleol i gael canllaw syml neu ramp eu gosod yn eu cartrefi. Neu efallai rhywun a chyflwr iechyd meddwl ganddynt sydd wedi methu eu tenantiaeth ac o’r herwydd yn ddigartref am eu bod wedi ei chael hi’n anodd rheoli’u harian.

Rydym am weld pobl anabl yn cael eu trin gyda’r un urddas a pharch ag unrhyw un arall fel y gallant fod yn rhan o’r gymuned, mynd i’r gwaith, cael mynediad i addysg, mwynhau bywyd cymdeithasol a gwireddu’u hawl i fyw’n annibynnol.

Darllenwch ein hadroddiad ac argymhellion i lywodraeth ac awdurdodau lleol, a fydd o gael eu gweithredu yn sicrhau bod bob person anabl sydd am fyw mewn cartref sydd yn diwallu’u hanghenion yn gallu gwneud hynny.

Mae newid yn bosib ond bydd angen i ni weithredu’n awr.

Gallwch rannu’ch profiadau o ddod o hyd i dai hygyrch neu gael addasiadau drwy ddefnyddio #lifehacks (Twitter, agor mewn ffenest newydd) a #hiddenhousingcrisis (Twitter, agor mewn ffenest newydd).