A busy crowded street A busy crowded street

Ein pwerau cyfreithiol ynghylch hawliau dynol

Mae gan y Comisiwn y pŵer cyfreithiol i:

  • gychwyn achos adolygiad barnwrol – math o achos llys lle mae barnwr yn adolygu cyfreithlondeb penderfyniad neu weithred a wneir gan gorff cyhoeddus
     
  • ymyrryd mewn achosion hawliau dynol a ddygir gan eraill (sy’n hysbys fel ‘ymyriad ‘trydydd parti’), a
  • chynnal ymchwiliadau i unrhyw fater ynghylch hawliau dynol.

Fodd bynnag, ni all y Comisiwn gefnogi achosion hawliau dynol unigol nad ydynt yn codi mater ynghylch cydraddoldeb.

Yn yr Alban, mae’r Comisiwn yn rhannu ei gylch gwaith gyda Chomisiwn Hawliau Dynol yr Alban ac mae’n rhaid iddynt drafod materion a godir gyda’i gilydd cyn gweithredu.

Pryd ydym yn defnyddio adolygiad barnwrol?

Gall adolygiad barnwrol fod yn briodol lle ymddengys fod awdurdod cyhoeddus wedi cymryd penderfyniad neu weithred anghyfreithlon (neu wedi methu â gweithredu) a mynd i’r llys yw’r ymagwedd fwyaf effeithiol i herio’r penderfyniad hwnnw.

Ni chyfyngir ein defnydd o adolygiad barnwrol i doriadau ar y Ddeddf Hawliau Dynol (HRA). Gallwn ei ddefnyddio os yw’r pwnc yn perthyn i swyddogaeth statudol y Comisiwn (sy’n golygu’r dyletswyddau cydraddoldeb a hawliau dynol a gyflwynir yn y Ddeddf Cydraddoldeb 2006).

Gall y Comisiwn ddwyn adolygiad barnwrol yn ei enw ei hunan o dan yr HRA hyd yn oed os nad yw’n ddioddefwr o’r toriad. Y sefyllfaoedd mwyaf cyffredin lle gallwn wneud hyn yw lle:

  • gallai her gynnar i ddeddf newydd atal toriadau ar hawliau dynol
  • mae pwnc yr achos yn golygu mai’r Comisiwn sydd yn y sefyllfa orau i gyflwyno’r cais oherwydd ein dyletswyddau statudol neu arbenigedd arbennig
  • mae cais yn cwmpasu profiadau carfan o ddioddefwyr yn arddangos problem yn well na phe byddai unigolyn yn cychwyn adolygiad barnwrol ar ei ben ei hunan, a
  • nid oes gan y dioddefwyr gwirioneddol neu bosibl fynediad i gyfreithwyr, neu ni allant ariannu cais ar eu hunain.

Os yw’r Comisiwn yn ystyried y bydd newid arfaethedig i’r gyfraith yn torri ar hawliau dynol grŵp, gallwn fygwth adolygiad barnwrol cyn i’r ddeddfwriaeth gael ei phasio. Er enghraifft, yn 2008 fe wnaeth y Comisiwn fygwth adolygiad barnwrol pan gynigiodd y Llywodraeth ymestyn yr amser i gadw rhywun yn y ddalfa cyn ei gyhuddo ar gyfer pobl a amheuir o derfysgaeth hyd at 42 o ddiwrnodau. Nid aeth y cynnig ymhellach.

Pryd ydym yn defnyddio ymyriadau trydydd parti?

Mae’r Comisiwn yn defnyddio ymyriadau trydydd parti’n aml mewn achosion hawliau dynol, ym Mhrydain ac yn Llys Hawliau Dynol Ewrop ill dau. Rydym yn dethol achosion i ymyrryd ynddynt gan ddibynnu ar fudd ehangach y cyhoedd, pa mor ddifrifol fydd yr effaith (neu’r effaith bosibl) ar hawliau dynol a’r blaenoriaethau yn ein strategaeth gyfreithiol. Fodd bynnag, oherwydd ein hadnoddau cyfyng, gallwn ymyrryd mewn cyfran fach yn unig o’r achosion y gofynnir inni helpu â  hwy.

Mae’r mwyafrif o’n hymyriadau trydydd parti’n seiliedig ar yr angen i:

  • godi materion sy’n effeithio ar grwpiau sydd wedi’u hymyleiddio
  • cadarnhau neu herio cwestiynau pwysig ynghylch y gyfraith
  • codi materion difrifol sy’n peri pryder ynghylch polisi cyhoeddus neu sy’n peri pryder cyffredinol i’r cyhoedd
  • herio toriadau parhaus ar hawliau dynol gan gorff cyhoeddus

Yn y sefyllfaoedd hyn, ein cryfder yw cyflwyno dadansoddiad a thystiolaeth arbenigol o bersbectif annibynnol. Fel arfer mae ein mewnbwn yn cynnwys un neu ragor o’r dilynol:

  • ceisio datblygu’r gyfraith mewn ffordd arbennig – efallai trwy gyfrannu barn amgen
  • darparu tystiolaeth na fyddai’n cael ei defnyddio fel arall, megis ymchwil neu ganfyddiadau ymchwiliad y Comisiwn ei hunan
  • cymharu’r gyfraith mewn gwahanol wledydd
  • amlygu perthnasedd cyfraith ryngwladol – gan gynnwys cytuniadau hawliau dynol a phenderfyniadau llysoedd rhyngwladol.

Pwy allaf gysylltu â hwy ynghylch fy achos?

Gallwch weld rhestr o gysylltiadau ar ein tudalen Cael help a chyngor.

Ein gwaith cyfreithiol hawliau dynol ar waith

Mae’r Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol yn defnyddio ei bwerau cyfreithiol i ddiogelu hawliau dynol pobl a chynnal y gwerthoedd o degwch, urddas a pharch.

Darllenwch ragor ynghylch yr achosion pwysig rydym wedi ymwneud â hwy.

Diweddarwyd ddiwethaf: 04 May 2016