A busy crowded street A busy crowded street

Y Confensiwn ar Hawliau’r Plentyn

Y Confensiwn ar Hawliau’r Plentyn (CRC) yw un o naw cytuniad hawliau dynol craidd y Cenhedloedd Unedig; saith ohonynt y cafodd eu cadarnhau gan y Deyrnas Unedig. Mae'n amlinellu hawliau sifil, gwleidyddol, economaidd, cymdeithasol a diwylliannol plant i gyd.

Trwy gadarnhau’r Confensiwn hwn ym 1991, fe wnaeth y DU gytuno y dylai cyrff cyhoeddus ystyried buddiannau gorau’r plentyn wrth wneud unrhyw beth sy’n effeithio ar blant. Mae’r CRC yn diogelu hawliau plant ym mhob maes o’u bywyd, gan gynnwys eu hawliau i:

  • fynegi eu barn yn rhydd a chael eu clywed mewn achosion cyfreithiol sy’n effeithio arnynt
  • preifatrwydd a bywyd teuluol
  • rhyddid rhag trais, camdriniaeth ac esgeulustod
  • diogelu ffoaduriaid sydd yn blant
  • iechyd
  • nawdd cymdeithasol
  • safon ddigonol o fyw
  • addysg
  • rhyddid rhag camfanteisio economaidd a rhywiol, a
  • chael eu trin ag urddas a pharch o fewn y system gyfiawnder droseddol.

Gellir canfod testun llawn CRC ar y wefan CU.

 

Sut mae cylch cytuniad y CRC yn gweithio

Mae pob cytuniad yn gweithredu ar ei amserlen unigryw ei hunan. Rydym bellach mewn cyfnod o weithgaredd dilynol ar gyfer y CRC lle byddwn yn gweithio gyda’r llywodraeth a sefydliadau cymdeithas sifil i roi argymhellion y Pwyllgor ar waith (‘Concluding Observations’), a fabwysiadwyd yn 2016.

 

Gwaith CRC a wneir gan y Comisiwn

Rydym wedi cyhoeddi’r adroddiadau, ymchwil a thystiolaeth ddilynol fel rhan o’n gweithgarwch monitro cytuniad.

  •  Cyflwyniad sydd wedi’i ddiweddaru i Bwyllgor y CU ar Hawliau’r Plentyn cyn archwiliad cyhoeddus y DU - Cymraeg PDF (Ebrill 2016).

  • adroddiad cysgodol i Bwyllgor y CU ar Hawliau’r Plentyn ar weithrediad y Deyrnas Unedig o’r CRC (Awst 2015)

Mae’n gwaith arall sydd yn berthnasol i’r cytuniad yn cynnwys:

 

Camau nesaf

  • Yn dilyn Casgliadau Terfynol Gorffennaf 2016, mae’r Comisiwn yn rhoi rhaglen ar waith i sicrhau bod Llywodraeth y DU a’r llywodraethau datganoledig yn cymryd camau pendant i wneud y newidiadau a gafodd eu hargymell gan y CU. Mae’n gwaith yn cynnwys ymgysylltu â’r Llywodraeth, y Senedd, cymdeithas sifil a rhanddeiliaid eraill.
  • Mae’r adroddiad Gwladwriaeth nesaf gan Lywodraeth y DU o dan y Confensiwn i fod erbyn Ionawr 2022.

 

Ym mis Gorffennaf 2016 cyhoeddodd Pwyllgor y CU ar Hawliau’r Plentyn ei Gasgliadau Terfynol

Mae materion a gwmpasir yn yr adroddiad yn cynnwys:

  • Mynediad i gyfiawnder cyfraith sifil
  • Trais yn erbyn plant a masnachu plant
  • Plant wedi’u hamddifadu o amgylchedd teuluol
  • Preifatrwydd, yn cynnwys stopio a chwilio
  • Safon byw a nawdd cymdeithasol, gan gynnwys tlodi plant a digartrefedd
  • Hawliau ceiswyr lloches, ffoaduriaid a mudwyr sydd yn blant
  • Iechyd
  • Addysg, hamdden a gweithgareddau diwylliannol
  • Cyfiawnder ieuenctid
  • Gwella gweithrediad y CRC yn y DU

 

Mae CRC yn cael ei fonitro gan Bwyllgor y CU ar Hawliau’r Plentyn, corff sy’n cynnwys 18 o arbenigwyr annibynnol. Enwebir yr arbenigwyr hyn gan wladwriaethau sydd wedi cadarnhau’r CRC.

Mae gwladwriaethau’n cyflwyno adroddiadau i’r Pwyllgor bob pum mlynedd. Mae’r ‘Adroddiadau Gwladwriaeth’ hyn yn cyflwyno’r deddfau a pholisïau sy’n bodoli i weithredu CRC a’u heffaith ar fwynhad plant o’r hawliau CRC mae’n eu cwmpasu.

Mae’r Pwyllgor yn ystyried pob Adroddiad Gwladwriaeth, gan dynnu ar wybodaeth arall o ystod eang o ffynonellau. Fel un o Sefydliadau Hawliau Dynol Cenedlaethol y DU (NHRIs), gall y Comisiwn gyflwyno gwybodaeth i’r broses hon yn yr hyn a elwir yn ‘adroddiad cysgod’. Mae’r Pwyllgor yn defnyddio’r wybodaeth hon i nodi ‘rhestr o faterion’ i’w codi â’r wladwriaeth dan sylw. Hefyd gall sefydliadau cymdeithas sifil gyflwyno ‘adroddiadau cysgod’ a mae’r Comisiwn yn cefnogi cymdeithas sifil i ddeall a defnyddio’r cytuniadau i wella atebolrwydd y Llywodraeth.

Mae’r Pwyllgor yn archwilio pob Adroddiad Gwladwriaeth, gan ddefnyddio’r ‘rhestr o faterion’ fel sylfaen ar gyfer trafod â’r llywodraeth berthnasol. Gelwir adroddiad y Pwyllgor, gyda’r argymhellion ar gyfer gweithredu, y ‘Sylwadau Terfynol’. Mae’n rhaid i wladwriaethau gyhoeddi’r argymhellion hyn, gweithredu arnynt ac adrodd ar gynnydd yn eu Hadroddiad Gwladwriaeth nesaf.

Gellir cael mwy o wybodaeth am y weithdrefn hon ar wefan Hawliau Dynol y CU. Ceir yr adroddiad gwladwriaeth diweddar a phob dogfen arall yn cynnwys Casgliadau Terfynol y CU a’r adroddiadau cysgodol o’r archwiliad diwethaf yn 2016 ar eu gwefan.

Cafodd y Protocol Opsiynol ar werthu plant, puteindra plant a phornograffi plant ei gadarnhau gan y DU yn 2009. Mae’n cyflwyno’r mesurau sydd eu hangen i weithredu Erthyglau 34 a 35 o’r CRC. Mae’r rhain yn mynnu bod gwladwriaethau’n diogelu plant rhag pob math o gamfanteisio a cham-drin rhywiol, ac yn cymryd yr holl fesurau posibl i sicrhau nad ydynt yn cael eu herwgydio, gwerthu na masnachu. Gallwch ddarllen testun llawn y Protocol Opsiynol hwn ar y wefan CU.

Cafodd perfformiad y DU ynghylch gweithredu’r Protocol ei archwilio ddiwethaf gan y Pwyllgor ar Hawliau’r Plentyn ym mis Mehefin 2014. Gallwch ddarllen canfyddiadau’r Pwyllgor yn ei ‘adroddiad Sylwadau Terfynol.

Fe wnaeth y Comisiwn amlygu pryderon amrywiol yn ei ‘adroddiad cysgod’ a anfonwyd i’r Pwyllgor er mwyn cynorthwyo eu harchwiliad o gynnydd y DU.

Weithiau mae’r Pwyllgor yn cyhoeddi sylwadau cyffredinol sy’n esbonio’r ffordd y gweithredir y cytuniad mewn sefyllfaoedd arbennig, ac yn amlinellu dehongliad y Pwyllgor o ddarpariaethau cytundeb penodol, megis yr hawl i nawdd cymdeithasol. Gallwch weld y sylwadau hyn ar wefan y CU.

Dyddiau trafod cyffredinol

Mae’r Pwyllgor hefyd yn trefnu dyddiau trafod ar faterion sy’n effeithio ar hawliau plant. Mae’r rhain yn agored i wladwriaethau sydd wedi cadarnhau’r cytuniad, asiantaethau a chyrff y CU, sefydliadau anllywodraethol, Sefydliadau Hawliau Dynol Cenedlaethol, academyddion a grwpiau ieuenctid. Mae’r trafodaethau hyn yn dod i ben gan fabwysiadu argymhellion. Gellir canfod gwybodaeth bellach ar y trafodaethau hyn ar y wefan CU.

Diweddarwyd ddiwethaf: 18 Apr 2018