A pair of eyes A pair of eyes

Hawliau dynol rhyngwladol

Mae cyfraith ryngwladol yn agwedd allweddol ar hawliau dynol. Mae llywodraethau mewn sefyllfa rymus i reoli rhyddidau unigolion neu grwpiau – rhyddidau a allai fod yn anos eu hennill heb gytundeb a phwysau rhyngwladol.

Mae cyfres o gytuniadau hawliau dynol ac offer eraill a fabwysiadwyd ers 1945 wedi datblygu’n gorff dylanwadol o hawliau dynol rhyngwladol. Mae’r rhain yn cael eu monitro a’u gweithredu gan sefydliadau rhyngwladol pwysig yn cynnwys Cyngor Hawliau Dynol y CU, cyrff cytuniad y CU, Cyngor Ewrop a Llys Hawliau Dynol Ewrop.

Mae rhwymedigaethau o dan gyfraith ryngwladol yn orfodol ar wledydd sydd wedi cytuno i gadw atynt. Mae hyn yn golygu, pan yw Llywodraeth y DU wedi llofnodi cytuniad a mae’r Senedd wedi’i gadarnhau, bod y wlad wedi gwneud ymrwymiad ffurfiol a mae’n rhaid i’r Llywodraeth wneud popeth mae’r cytuniad yn galw amdano.

Mae’r dimensiwn rhyngwladol hwn yn ffurfio rhan o gylch gwaith y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol i ymgorffori diwylliant hawliau dynol cadarn ym Mhrydain.

Dysgwch ragor am yr hyn a wnawn i hyrwyddo a diogelu hawliau dynol ar y llwyfan ddomestig a rhyngwladol.  

Y Cenhedloedd Unedig

Mae’r Cenhedloedd Unedig (CU) yn sefydliad a sefydlwyd i hyrwyddo cydweithrediad byd-eang ac i ddiogelu hawliau dynol. Mae’r prif sefydliadau o fewn y CU sy’n berthnasol i hawliau dynol ym Mhrydain fel sy’n dilyn.

  • Cyngor Hawliau Dynol y CU. Mae hwn yn cynnwys 47 o Wladwriaethau (yn 2013 etholwyd y DU fel aelod am dymor o dair blynedd) a mae’n gyfrifol am gryfhau’r broses o hyrwyddo a diogelu hawliau dynol dros y byd.
  • Swyddfa’r Uchel Gomisiynydd ar Hawliau Dynol. Mae hon yn:
    • cefnogi sefydliadau hawliau dynol a llywodraethau
    • monitro arferion hawliau dynol
    • sicrhau bod gan holl waith y CU bersbectif hawliau dynol, ac yn
    • cefnogi gweithredu hawliau dynol mewn ymarfer.
  • Trydydd Pwyllgor y Cynulliad Cyffredinol (Cymdeithasol, Dyngarol a Diwylliannol). Mae hwn yn un o chwe Phrif Bwyllgor y CU, yn canolbwyntio ar ystod o faterion cymdeithasol, dyngarol a hawliau dynol.
  • Cyrff cytuniad y CU. Mae’r rhain yn monitro gweithredu’r ffordd y gweithredir cytuniadau rhyngwladol. Mae’r DU wedi llofnodi saith cytuniad craidd y CU sy’n delio ag hawliau dynol. Maent yn cynnwys y Confensiwn ar Gael Gwared ar Bob Math o Wahaniaethu Hiliol a’r Confensiwn ar Hawliau Personau ag Anableddau.
  • Mae asiantaethau’r CU sy’n trafod materion hawliau dynol fel rhan o’u cylch gwaith yn cynnwys UN Women, Cronfa Blant y Cenhedloedd Unedig (UNICEF) ac Uchel Gomisiynydd y Cenhedloedd Unedig dros Ffoaduriaid (UNHCR).

Cyngor Ewrop

Wedi’i sefydlu ym 1949, Cyngor Ewrop yw’r sefydliad rhynglywodraethol hynaf yn Ewrop. Mae ganddo 47 o Aelod-wladwriaethau, y mae 28 ohonynt yn aelodau’r Undeb Ewropeaidd. Mae’r holl Aelod-wladwriaethau wedi llofnodi’r Confensiwn Ewropeaidd ar Hawliau Dynol, gytuniad a gynlluniwyd i ddiogelu hawliau dynol, democratiaeth a rheol gyfreithiol. Mae Llys Hawliau Dynol Ewrop yn goruchwylio’r ffordd y gweithredir y Confensiwn yn yr Aelod-wladwriaethau. Lleolir y Cyngor a Llys Ewrop yn Strasbourg, Ffrainc.

Yr Undeb Ewropeaidd

Mae’r Undeb Ewropeaidd (UE) yn undeb gwleidyddol ac economaidd o 28 o wledydd. Mae’r Aelod-wladwriaethau hyn wedi penderfynu rhannu rhywfaint o’u sofraniaeth er mwyn caniatáu i benderfyniadau casgliadol gael eu gwneud ar faterion sy’n bwysig iddynt i gyd. Mae Siarter Hawliau Sylfaenol yr UE yn cyfuno ystod eang o hawliau dynol a rhyddidau mewn dogfen sengl.

Sefydliadau Hawliau Dynol Cenedlaethol

Mae Sefydliadau Hawliau Dynol Cenedlaethol (NHRIs) yn gyrff annibynnol a sefydlwyd i sefyll dros y rhai hynny sydd angen eu diogelu ac i ddal llywodraethau i gyfrif am eu rhwymedigaethau hawliau dynol. Hefyd maent yn helpu i lunio deddfau, polisïau ac agweddau sy’n creu cymdeithasau cryfach, tecach. Mae’n rhaid i NHRIs ddiwallu set o safonau rhyngwladol lleiaf, a elwir Egwyddorion Paris, i brofi y gallant gyflawni’r rôl hon ac i arddangos eu hannibyniaeth rhag llywodraeth.

Yn 2009 fe wnaeth y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol ymuno â theulu o NHRIs statws ‘A’ o gwmpas y byd. Mae gan y Dernas Unedig dri NHRI:

Y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol (sydd, fel NHRI, yn cwmpasu Cymru a Lloegr, a materion hawliau dynol yn yr Alban a gedwir i Senedd San Steffan), y Scottish Human Rights Commission a’r Northern Ireland Human Rights Commission. Mae mandad y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol ynghylch cyfraith cydraddoldeb yn cwmpasu Prydain Fawr gyfan.

Diweddarwyd ddiwethaf: 04 May 2016