A pair of eyes A pair of eyes

Beth yw Siarter Hawliau Sylfaenol yr Undeb Ewropeaidd?

Mae Siarter Hawliau Sylfaenol yr Undeb Ewropeaidd (y Siarter) yn cyfuno hawliau sylfaenol pawb sy’n byw yn yr Undeb Ewropeaidd (UE). Fe’i cyflwynwyd er mwyn rhoi cysondeb ac eglurder i’r hawliau a sefydlwyd ar adegau gwahanol a mewn ffyrdd gwahanol mewn Aelod-wladwriaethau unigol yn yr UE.

Mae’r Siarter yn cyflwyno’r ystod lawn o hawliau sifil, gwleidyddol, economaidd a chymdeithasol yn seiliedig ar:

  • yr hawliau a rhyddidau sylfaenol a gydnabyddir gan y Confensiwn Ewropeaidd ar Hawliau Dynol
  • traddodiadau cyfansoddiadol Aelod-wladwriaethau’r UE, er enghraifft, dulliau hirsefydlog o ddiogelu hawliau sy’n bresennol yng nghyfraith gyffredin a chyfraith gyfansoddiadol y DU ac Aelod-wladwriaethau eraill yn yr UE
  • Siarter Gymdeithasol Cyngor Ewrop
  • Siarter Gymunedol Hawliau Sylfaenol Gweithwyr, a
  • Chonfensiynau rhyngwladol eraill mae’r UE  neu ei Aelod-wladwriaethau’n bartïon iddynt.

Daeth y Siarter yn gyfreithiol orfodol ar Aelod-wladwriaethau’r UE pan ddaeth Cytuniad Lisbon i rym ym mis Rhagfyr 2009.

Sut mae’r Siarter yn wahanol i’r Confensiwn Ewropeaidd ar Hawliau Dynol?

Weithiau cymysgir y Siarter â’r Confensiwn Ewropeaidd ar Hawliau Dynol. Er eu bod yn cynnwys darpariaethau hawliau dynol sy’n gorgyffwrdd, mae’r ddau’n gweithredu o fewn fframweithiau cyfreithiol ar wahân:

  • Drafftiwyd  Siarter Hawliau Sylfaenol yr Undeb Ewropeaidd gan yr UE ac fe’i dehonglir gan Lys Cyfiawnder yr Undeb Ewropeaidd (CJEU).
  • Ar y llaw arall, drafftiwyd y Confensiwn Ewropeaidd ar Hawliau Dynol gan Gyngor Ewrop yn Strasbourg ac fe’i dehonglir gan Lys Hawliau Dynol Ewrop.

Gellir gweld y Siarter fel y fframwaith trosfwaol ar gyfer hawliau dynol yn yr UE, y mae’r Confensiwn Ewropeaidd ar Hawliau Dynol yn rhan yn unig ohono, er ei fod yn un pwysig.

Yn wahanol i’r Confensiwn Ewropeaidd, a ymgorfforwyd yng nghyfraith y DU gan y Ddeddf Hawliau Dynol, mae’r Siarter Hawliau Sylfaenol yn gymwys i faterion ynghylch Cyfraith Ewropeaidd yn unig ond gellir ei chodi mewn llysoedd yn y Deyrnas Unedig ar y fath faterion.

Beth mae Asiantaeth Hawliau Sylfaenol yr Undeb Ewropeaidd yn ei wneud?

Mae  Asiantaeth Hawliau Sylfaenol yr Undeb Ewropeaidd  (FRA) yn darparu cyngor annibynnol i sefydliadau ac Aelod-wladwriaethau’r UE ar yr hawliau a gyflwynir yn y Siarter. Hefyd mae’r FRA yn ymgysylltu ag ymchwil y gwyddorau cyfreithiol a chymdeithasol er mwyn nodi meysydd yn yr UE lle mae angen gwneud gwaith pellach i ddiwallu safonau rhyngwladol.

Diweddarwyd ddiwethaf: 03 Oct 2016