Astudiaethau Achos Addysg

Advice and Guidance

I bwy mae'r dudalen hon?

  • Public sector

Y gwledydd y mae'n berthnasol iddynt?

    • England

      England

Astudiaeth achos 1

Gostwng gwaharddiadau ymysg bechgyn Somali a Charibïaidd Affricanaidd - Ysgol Preston Manor

Gwybodaeth gefndirol

Yn 2012 nododd Ysgol Preston Manor fod disgyblion Somali a Charibïaidd Affricanaidd yn anghymesur yn cael cyfnodau gwaharddiad sefydlog yng Ngham Allweddol 4. Er enghraifft, o’r 122 o fyfyrwyr a gafodd eu gwahardd â chyfnodau gwaharddiad sefydlog yn 2011-12, roedd 45 ohonynt yn ddisgyblion Somali a Charibïaidd Affricanaidd.

Mae cyfnodau gwaharddiad sefydlog yn effeithio’n negyddol ar lefel cyrhaeddiad myfyrwyr ac, yn y pen draw, ar eu cyfleoedd bywyd. Felly, penderfynodd yr ysgol i ganolbwyntio rhywfaint o’i hadnoddau ar daclo’r broblem hon. Er mwyn gwneud hynny, gosododd y nod cydraddoldeb canlynol i gefnogi cydymffurfiaeth â Dyletswydd Cydraddoldeb y Sector Cyhoeddus: i gyflawni gostyngiad 40 y cant yn nifer yr achosion o gyfnodau gwaharddiad sefydlog yn ymwneud â disgyblion Somali a Charibïaidd Affricanaidd dros 2012-13 a 2013-14.

Camau

Roedd y defnydd o wybodaeth cydraddoldeb yn allweddol wrth gyflwyno’r broblem i bawb, a oedd â diddordeb (staff, myfyrwyr a rhieni),  mewn modd gwrthrychol a sensitif. Ar ôl gwneud hynny, penderfynodd yr ysgol i lansio’r Black Boys Council (BBC) fel ei phrif fenter i daclo cyfnodau gwaharddiad sefydlog ymysg bechgyn du.

Mae aelodau’r BBC yn cynnwys disgyblion o amrywiol grwpiau blwyddyn sydd yn llwyddiannus yn academaidd yn ogystal â’r rheini sy’n llai llwyddiannus ac sydd mewn perygl o gael eu gwahardd. Y bwriad yw darparu cyfle i’r disgyblion hynny i ehangu eu gorwelion ac i gynyddu eu dyheadau a’u hunan-barch. Er enghraifft, fe wnaeth aelodau’r BBC:

  • gyfarfod â dynion du llwyddiannus o gwmniau Blue Chip megis KPMG, un o’r cwmniau gwasanaethau proffesiynol mwyaf yn y byd ac un o archwylwyr y Big Four, ynghyd â Deloitte, Ernst & Young a PricewaterhouseCoopers ;
  • cyfranogi yn y diwrnod hyfforddiant busnes sy’n digwydd bob blwyddyn yn Ysgol Preston Manor ac sy’n cynnwys gwaith ymchwil, dethol, marchnata a gwerthu cynnyrch o’u dewis.

Mae pob un o’r disgyblion a ddewiswyd i fod yn rhan o’r BBC yn ddylanwadol o fewn cymuned yr ysgol, a’r syniad yw rhoi cyfrifoldebau iddynt i’w galluogi i lwyddo yn yr ysgol a hefyd i fod yn fodelau rôl positif i eraill. Er enghraifft, er mai’r ysgol sy’n sefydlu cyllideb y BBC, y myfyrwyr sydd yn penderfynu sut i wario rhan ohono (e.e. ar gynnyrch o’u dewis i’w werthu ar y diwrnod hyfforddiant busnes).

Caiff aelodau’r BBC fathodyn arbennig i wisgo yn yr ysgol fel bo’r plant eraill yn gwybod eu bod yn perthyn i’r BBC. Caiff aelodau’r BBC y grym i ymddwyn fel modelau rôl i’r plant eraill. Y nhw sy’n gyfrifol am adrodd yn ôl wrth eu cymheiriaid a’u rhieni ynglŷn â’r cyfleoedd y cawsant fel aelodau’r BBC. Gwneir hyn yn rhannol drwy lunio newyddlen a dyddiadur sain bob blwyddyn.

Deilliannau

Mae aelodau’r BBC wedi dod yn fodelau rôl positif o amgylch yr ysgol ac mae pawb bellach am fod yn rhan ohono. O ganlyniad, mae’r disgyblion yn gyffredinol yn ymddwyn yn well fel bo cyfle ganddynt i berthyn i’r BBC yn y dyfodol (caiff effaith canlyniadol cadarnhaol).

Mae’r fenter BBC yn rhan o ymdrech ehangach i ostwng gwaharddiadau yn Ysgol Preston Manor. Mae prosiectau eraill ar waith ond mae’r BBC eisoes wedi cyfrannu’n arwyddocaol i ostwng y nifer o gyfnodau gwaharddiad sefydlog o 86 yn 2012/13 i ddim ond 35 cyn belled eleni - gostyngiad dramatig.

Astudiaeth achos 2

Sicrhau bod mwy o fyfyrwyr anabl yn gallu cael mynediad at y Brifysgol Agored

Cefndir

Mae gan y Brifysgol Agored (OU) hanes hir o wneud addysgu a dysgu yn hygyrch i fyfyrwyr ag ystod eang o namau. Mae gan yr OU fwy o fyfyrwyr anabl nag unrhyw sefydliad addysg uwch arall yn y Deyrnas Unedig gyda mwy na 21,000 o ddisgyblion anabl wedi’u cofrestru yn 2012/13.

Gan siarad yn gyffredinol, mae’r OU gyda’i dull agored a dysgu o bell wedi arddangos ei haddasrwydd at fyfyrwyr ag anghenion cymhleth a mwy nac un nam.

Fodd bynnag, dangosodd gwybodaeth monitro cydraddoldeb a gasglwyd gan yr OU yn 2011 fod myfyrwyr anabl:

  • yn deirgwaith mwy tebygol o gyflwyno cwyn neu apêl, o’u cymharu â myfyrwyr nad ydynt yn anabl
  • yn llai bodlon gyda’u profiadau astudio yn gyffredinol.

Er mwyn unioni hyn, mae’r OU wedi ymrwymo i gynyddu boddhad myfyrwyr anabl o 82 y cant yn 2010/11 i 84 y cant yn 2014/15 fel rhan o’i nodau cydraddoldeb i gefnogi cydymffurfiaeth â Dyletswydd Cydraddoldeb y Sector Cyhoeddus.

Camau

Cyn cymryd unrhyw gamau, cynhaliodd yr OU ymchwil ansoddol i ddatblygu gwell ddealltwriaeth o ran ffynhonnell a natur anfodlonrwydd y myfyrwyr. Canfu fod cyfran arwyddocaol o’i wasanaethau a’i addasiadau rhesymol wedi eu gwneud wedi i’r cyrsiau ddechrau. Roedd yr ôl-addasu hyn wedi creu ansicrwydd ymysg y myfyrwyr, gan achosi oedi weithiau wrth iddynt geisio am wasanaethau, a’i ganlyniad yn aml oedd costau ategol i’r sefydliad.

Felly, penderfynodd yr OU i ystyried anghenion myfyrwyr anabl cyn ac yn ystod datblygu cyrsiau (cam y cwricwlwm).

Cafodd y prosiect i sicrhau hygyrchedd gwell ei sefydlu gan y cyfarwyddwr dros fyfyrwyr (aelod o awdurdod gweithredol yr is-ganghellor) i ymwreiddio’n gadarnach yn y cyfadrannau gyfrifoldeb  dros hygyrchedd a darparu datblygiad gwybodaeth.

Yn nwy flynedd gyntaf y prosiect, cafodd yr isadeiledd a ganlyn ei sefydlu:

  • Deoniaid cyswllt a enwir â chyfrifoldeb cyffredinol dros hygyrchedd ymhob cyfadran.
  • Arbenigwyr hygyrchedd wedi’u penodi ymhob cyfadran i hyrwyddo hygyrchedd ym maes datblygu cyrsiau. Roedd hyn yn cynnwys hyfforddiant iddynt mewn materion yn ymwneud ag anabledd yn ogystal â darparu cymorth iddynt pan fo’n angenrheidiol.
  • Cafodd panel atgyfeirio canolog yn ymwneud â hygyrchedd ei greu i ddwyn arbenigwyr ynghyd i wneud argymhellion ar achosion cymhleth yng nghyswllt y cwricwlwm, hygyrchedd llwyfannau dysgu ac addasiadau ar gyfer myfyrwyr unigol
  • Cafodd gwefan ei lansio i ddarparu ffynhonnell cyngor a chanllaw canolog i bob aelod staff ar faterion megis mynediad at ddeunydd sain a gweledol, nodiant ym maes mathemateg, gwyddoniaeth a cherddoriaeth a defnyddio deunyddiau dysgu trydydd parti.

Deilliannau

Mae’r prosiect wedi galluogi’r OU i gyflawni ei thargedau, dwy flynedd yn gynt na’r disgwyl. Dangosodd yr arolwg ar fodlonrwydd y myfyrwyr a gynhaliwyd yn 2013 fod cyfraddau bodlonrwydd cyffredinol myfyrwyr anabl wedi codi o 82 y cant i fwy na 84 y cant.

Yn sgil y cyflawniad hwn, cytunwyd ar ddangosydd perfformiad newydd yn 2014 sy’n canolbwyntio ar leihau unrhyw wahaniaethau mewn bodlonrwydd rhwng myfyrwyr anabl a’r rhai nad ydynt yn anabl o fwlch 3 y cant yn 2013 i ddau y cant erbyn 2016.

Mae gwaith pellach ar y gweill i adolygu pob gwasanaeth a chymorth i fyfyrwyr anabl ac i sicrhau bod problemau a nodir mewn achwyniadau yn cael eu taclo’n systematig. 

Astudiaeth achos 3

Codi disgwyliadau i leihau bylchau cyrhaeddiad ethnig – Y Brifysgol Agored

Cefndir

Dros y ddegawd ddiwethaf, mae’r bwlch cyrhaeddiad rhwng myfyrwyr gwyn a myfyrwyr lleiafrifoedd ethnig wedi aros yn sylweddol gyda myfyrwyr du yn gyson yn llai tebygol o lwyddo’n dda nag unrhyw grŵp hiliol arall. Mae’r darlun hwn yn ddigon tebyg ar draws y sector addysg uwch, ac wedi dangos braidd dim newid dros amser.

Yn yr ychydig flynyddoedd diwethaf, mae’r Brifysgol Agored (OU) wedi cymryd camau law yn llaw ag eraill (e.e. Uned Herio Cydraddoldeb; Academi Addysg Uwch) i daclo’r broblem hon.  Hyd yn hyn, nid yw wedi llwyddo i leihau’r bwlch yn arwyddocaol. Mewn gwirionedd, mae’r wybodaeth cydraddoldeb a gasglwyd gan yr OU yn 2011/12 yn debyg iawn i’r wybodaeth a gasglwyd yn 2009/10 ac yn dangos y bwlch rhwng myfyrwyr Du a Gwyn yn llwyddo i basio’n dda oddeutu 30 y cant.

Mae’r OU wedi ymrwymo i wneud popeth y gall i ymateb i’r her barhaus hon. Felly, mae’r Brifysgol wedi ymrwymo i leihau’r bwlch cyrhaeddiad ethnig rhwng myfyrwyr Gwyn a Du sy’n llwyddo i basio’n dda yn eu harholiadau gradd o 28.8 y cant yn 2009/10 i 25.8 y cant erbyn 2014/15 fel rhan o’i nodau cydraddoldeb i gefnogi cydymffurfiaeth â Dyletswydd Cydraddoldeb y Sector Cyhoeddus.

Camau a gymerwyd

Yn 2013, cyfranogodd yr OU mewn prosiect ar y cyd gyda’r Academi Addysg Uwch a saith prifysgol arall, gyda phob prifysgol yn cymryd ymagwedd wahanol er mwyn dysgu o’i gilydd ac i nodi ymyraethau sy’n effeithiol i raddau mwy neu lai. Canolbwyntiodd prosiect yr OU ‘Great Expectations’ ar yr effaith y gall disgwyliadau tiwtoriaid ei gael ar sut maent yn ymddwyn ac yn rhyngweithio gyda myfyrwyr, a sut y gall hyn yn ei dro effeithio ar gyfraniad, cynhwysedd a hyder y myfyrwyr yn eu gallu eu hunain a’u dyheadau.

Yn y prosiect, mynychodd oddeutu 100 o diwtoriaid weithdai lle cafodd effaith bosibl disgwyliadau ei gyflwyno iddynt yn ogystal â sut gall anfon negeseuon cynnil cadarnhaol helpu myfyrwyr i ymgysylltu’n fwy a gwella eu cymhwysedd a’u hyder. Cafodd y gweithdai eu hategu gan adnodd dysgu ar-lein cynhwysfawr, sy’n darparu adnoddau ymarferol pellach a damcaniaethau manylach i danategu’r dysgu.

Y prosiect  ‘great expectations’ yw un o’r camau y mae’r OU yn ei gymryd i fynd i’r afael â’r bwlch cyrhaeddiad ethnig. Mae camau eraill yn cynnwys ymchwil i sut y gallai tueddiadau diarwybod effeithio ar adborth tiwtoriaid a’u dyraniad o farciau; ymchwilio i gyflwyniad monitro ar-lein gan gyn myfyrwyr neu fyfyrwyr presennol ac adnewyddu adnoddau iaith Saesneg ar gyfer y nifer fawr o fyfyrwyr yr OU sydd â phrofiad diweddar cyfyng o ran defnyddio Saesneg at ddibenion astudio.

Deilliannau

Mae ymwybyddiaeth y tiwtoriaid o ran effaith eu disgwyliadau a’u hymddygiadau wedyn yn cael ei chodi, a rhoddir teclynnau iddynt i gyfnerthu cyfraniad y myfyrwyr a datblygu eu cymwyseddau o ran gorchwylion allweddol.

Mae’r adnoddau ar gael yn gyffredinol i 5,500 o diwtoriaid yr OU yn 2014.

Wrth ysgrifennu’r astudiaeth achos hon, mae’n rhy gynnar i ddangos effaith y camau mewn deilliannau meintiol. Bydd gwerthuso data deilliannau myfyrwyr yn digwydd dros nifer o flynyddoedd gan y disgwylir buddion yn ystod y flwyddyn gyntaf a thu hwnt.

Astudiaeth achos 4

Codi dyheadau staff lleiafrifoedd ethnig drwy fentora a datblygiad proffesiynol – Y Brifysgol Agored

Cefndir

Nododd gwybodaeth cydraddoldeb a gasglwyd rhwng 2008 a 2011 drwy arolygon staff gyfran uwch o staff lleiafrifoedd ethnig a oedd am adael y Brifysgol Agored (OU) ac nad oedd mor fodlon yn eu gwaith â staff gwyn. Nododd ymchwil ansoddol wedyn fod nifer anghymesur o staff lleiafrifoedd ethnig yn teimlo’n ynysig a bod llai o fynediad ganddynt at rwydweithiau dylanwadol ac uwch reolwyr.

Er mwyn unioni hyn, mae’r OU wedi ymrwymo i gynyddu boddhad staff lleiafrifoedd ethnig fel rhan o’i hamcanion cydraddoldeb i gefnogi cydymffurfiaeth â Dyletswydd Cydraddoldeb y Sector Cyhoeddus. I wneud y nod hwn yn benodol ac yn fesuradwy, datblygodd yr OU y ddau ddangosydd perfformiad allweddol a ganlyn:

lleihau’r gwahaniaeth rhwng y nifer o staff gwyn a lleiafrifoedd ethnig sydd am adael o 14 y cant yn 2010 i 10 y cant yn yr arolwg staff nesaf ar ôl mis Rhagfyr 2014
lleihau’r gwahaniaeth rhwng staff gwyn a lleiafrifoedd ethnig o ran boddhad cyffredinol yn eu swyddi o naw y cant yn 2010 i chwech y cant yn yr arolwg staff nesaf ar ôl mis Rhagfyr 2014

Camau

Cafodd y ddwy raglen fentora a ganlyn eu lansio yn 2011 a 2012:

  • Y rhaglen Aspire~ Plus i alluogi staff a gwblhaodd y rhaglen Aspire i gymryd rhan mewn cynllun cyfaill a chysgodi uwch arweinyddion ac i fynychu gweithdai datblygu ychwanegol. 
  • Y rhaglen Aspire~ staff lleiafrifoedd ethnig yn cael eu mentora gan uwch reolwyr, a chyfle  i gymryd rhan mewn gweithdai datblygu yn ogystal â mynychu digwyddiadau cynllunio datblygiad personol ac achlysuron rhwydweithio.

Digwyddodd y ddwy raglen yn ystod cyfnod naw mis a chafodd y ddwy eu hyrwyddo gan yr is-ganghellor a’r cyfarwyddwr adnoddau dynol.

Deilliannau

Cymerodd bron i 50 o aelodau staff ran yn y rhaglen Aspire ac oddeutu 30 yn y rhaglen Aspire Plus. Heb eithriad, soniodd pob un am y gwelliant yn eu hyder ac roeddent o’r farn bod y rhaglenni wedi bod yn werthfawr yn eu datblygiad personol.

Mewn gwirionedd, roedd mwy na 20 y cant ohonynt yn teimlo bod y rhaglenni hyn wedi bod yn allweddol wrth iddynt lwyddo i gael eu penodi i swyddogaethau uwch neu i swyddi newydd a oedd yn fwy addas i’w dyheadau. Soniodd cryn nifer eu bod wedi cael cyfrifoldebau a chydnabyddiaeth ychwanegol yn eu swyddi presennol.

Hefyd, cydnabu mentoriaid werth y cyfleoedd mentora o ran y manteision iddynt hwy ac roeddent yn teimlo eu bod wedi datblygu sgiliau hyfforddi gwerthfawr, yn enwedig o fynychu cyfarwyddebau staff a thrwy’r dosbarth mentora arbenigol a gynhaliai’r is-ganghellor bob blwyddyn.

Mae’r OU wedi cyflawni ei thargedau a mwy hyd yn oed, ddwy flynedd yn gynharach na’r disgwyl. Dangosodd yr arolwg staff a gynhaliwyd yn 2013 ostyngiad yn y gwahaniaeth rhwng staff gwyn o’u cymharu â staff lleiafrifoedd ethnig:

  • Boddhad cyffredinol yn eu swyddi o naw y cant yn 2010 i bedwar y cant (6 y cant oedd y targed gwreiddiol erbyn 2014)
  • Y rhai am adael o 14 y cant i 10 y cant.

Bellach, nod yr OU yw cynyddu nifer y staff lleiafrifoedd ethnig ymysg yr uwch arweinyddion o 6 y cant yn 2013 i 8 y cant erbyn diwedd 2016.

Nodyn: Ers 2012, mae’r rhaglen Aspire~ wedi’i hymestyn i gynnwys staff anabl ar ôl iddynt godi pryderon tebyg i staff lleiafrifoedd ethnig. Mae’r fenter hon ar fin cyflenwi deilliannau tebyg.

Diweddarwyd ddiwethaf: 29 Jun 2016

Further information

If you think you might have been treated unfairly and want further advice, you can contact the Equality Advisory and Support Service.

Phone: 0808 800 0082
Textphone: 0808 800 0084

You can email using the contact form on the EASS website.

Also available through the website are BSL interpretation, web chat services and a contact us form.

Post:
FREEPOST
EASS HELPLINE
FPN6521

Opening hours:

9am to 7pm Monday to Friday
10am to 2pm Saturday
closed on Sundays and Bank Holidays

Alternatively, you can visit our advice and guidance page.