Rhyddid Ymgynnull a Chymdeithasiad

Mae gennych yr hawl i brotestio drwy gynnal cyfarfodydd a gwrthdystiadau gyda phobl eraill. Ond mae rhaid i chi ymddwyn yn heddychlon a heb drais neu fygwth trais.

Hefyd mae gennych yr hawl i ffurfio a bod yn rhan o undeb llafur, plaid wleidyddol neu grŵp gwirfoddol neu gymdeithas arall.

 Nid oes gan neb yr hawl i’ch gorfodi i ymuno â phrotest, undeb llafur, plaid wleidyddol neu gymdeithas arall.

Ar y dudalen hon

Cyfyngiadau

Weithiau, gall fod yn dderbyniol i awdurdod cyhoeddus gyfyngu ar eich hawliau i ryddid ymgynnull a chymdeithasiad.

Nid yw hyn yn gymwys ond pan all yr awdurdod ddangos bod gan ei weithred sylfaen gyfreithiol briodol, a'i fod yn angenrheidiol ac yn ‘gymesur’ er mwyn:

  • Diogelu diogelwch gwladol neu ddiogelwch y cyhoedd
  • Atal anhrefn neu drosedd
  • Diogelu iechyd neu foesau
  • Diogelu hawliau a rhyddfreiniau pobl eraill.

Ymateb ‘cymesur’ i broblem yw un nad yw’n fwy  na’r hyn sydd ei angen nag yn ormodol yn yr amgylchiadau, ac sydd yn briodol.

Hwyrach y bydd fwy o gyfyngiadau os ydych yn gweithio i’r lluoedd arfog neu’r heddlu, neu os ydych yn was sifil.

Beth ddywed y gyfraith

Erthygl 11: Rhyddid ymgynnull a chymdeithasiad

1. Mae gan bawb yr hawl i ymgynnull gyda phobl eraill yn heddychlon ac i ymgysylltu â phobl eraill, gan gynnwys yr hawl i ffurfio ac ymuno ag undebau llafur i ddiogelu’u buddiannau eu hunain.

2. Ni ellir cyfyngu ar arfer yr hawliau yma ac eithrio’r hyn a ragnodir gan y gyfraith ac sy’n angenrheidiol mewn cymdeithas ddemocrataidd er lles diogelwch gwladol neu ddiogelwch y cyhoedd, i atal anhrefn neu drosedd, i ddiogelu iechyd neu foesau neu i ddiogelu hawliau a rhyddfreiniau pobl eraill. Ni all yr erthygl hon atal gosod cyfyngiadau cyfreithlon ar arfer yr hawliau hyn gan aelodau’r lluoedd arfog, yr heddlu neu wladwriaeth y wlad.

Achosion enghreifftiol

Arferai criw o ddynion ifanc hel at ei gilydd a hamddena mewn canolfan siopa yn Wellingborough. Oherwydd y  niferus gwynion amdanynt gan siopwyr a pherchnogion siopau am y poendod a grëwyd ganddynt, cysylltwyd weithiau â’r heddlu. Ysgrifennodd y cyngor lleol at y dynion ifanc i adael gwybod iddynt eu bod wedi’u gwahardd o’r ganolfan siopa. Cyflwynodd cyfreithiwr achos gerbron y llys i’r dynion ifanc gan ddadlau bod ganddynt yr hawl i ymgynnull ble bynnag y dymunent. Anghytunodd y llys gan ddweud y gallai’r dynion ifanc ddibynnu ar eu hawl dynol i ymgynnull ar gyfer gwrthdystio petaent yn trefnu gwrthdystiad  neu fath arall o ymgynulliad heddychlon. Gan nad oeddent yn gwneud mwy na sefyllian yn y ganolfan siopa, nid oedd hynny’n gymwys.

(Enghraifft wedi’i chymryd o Watson, J and Woolf, M, Human rights toolkit, London, LAG, 2003.)

 

back to top