Gwahaniaethu ar sail rhyw: eich hawliau yn y gwaith

Mae gan fenywod a dynion, gan gynnwys pobl drawsrywiol, yr hawl i beidio â dioddef gwahaniaethu yn y gwaith oherwydd eu rhyw.  Mae’r adran hon yn rhoi gwybodaeth am yr hawl hon o safbwynt y gweithiwr.

Beth yw gwahaniaethu ar sail rhyw yn y gwaith?

Mae’r gyfraith yn cydnabod pedwar math o wahaniaethu:

  • gwahaniaethu uniongyrchol
  • aflonyddu
  • gwahaniaethu anuniongyrchol
  • erledigaeth.

Gwahaniaethu uniongyrchol

Gwahaniaethu uniongyrchol ar sail rhyw yw pan fydd menyw yn cael ei thrin yn llai ffafriol na dyn (neu fel arall) oherwydd ei rhyw.

Enghraifft

Mae cyflogwr yn symud menyw o’i swydd yn erbyn ei hewyllys am ei bod yn cael perthynas â chydweithiwr.  Os na fyddai’r cyflogwr yn symud dyn dan yr un amgylchiadau, gallai hwn fod yn wahaniaethu uniongyrchol ar sail rhyw.

Enghraifft

Mae ysbyty’n mynnu bod rhaid i nyrs sy’n ddyn gael goruchwyliwr pan fydd yn gweld cleifion.  Os nad oes rhaid i nyrs sy’n fenyw gael goruchwyliwr, efallai bod hyn yn wahaniaethu uniongyrchol ar sail rhyw.

Aflonyddu

Mae yn erbyn y gyfraith i aflonyddu ar weithwyr neu bobl sy’n derbyn hyfforddiant galwedigaethol ar sail eu rhyw neu’r ffaith eu bod wedi newid rhyw.  Mae aflonyddu’n fath o wahaniaethu uniongyrchol.

Diffinnir aflonyddu rhywiol fel ymddygiad digroeso sy’n digwydd am yr unig reswm fod rhywun yn fenyw neu’n ddyn.  Mae’r ymddygiad yn cael ei wneud gyda’r bwriad neu’r effaith o droseddu yn erbyn urddas unigolyn, neu mae’n creu amgylchedd bygythiol, gelyniaethus, diraddiol, bychanol neu atgas i’r unigolyn.

Enghraifft

'Rwy’n drydanwraig dan hyfforddiant ac mae fy nghydweithwyr i gyd yn ddynion.  Rwy’n teimlo bod fy rheolwr yn fy meirniadu ac yn gweiddi arnaf yn barhaus, er bod fy ngwaith o safon uchel, ac nid yw’n bwlio’r dynion fel hyn. Mae prentis newydd dyn wedi dechrau gweithio yma ac mae’n cael llawer mwy o hyfforddiant a chymorth.  Gofynnais am yr un hyfforddiant am fy mod ei angen i gwblhau fy mhrentisiaeth, ond galwodd fy rheolwr i’n ‘ferch fach dwp’ gan ddweud y dylwn adael os nad oeddwn yn gallu gwneud y gwaith yn iawn.  Mae fy nghydweithwyr yn chwarae triciau arnaf yn aml, fel rhoi fy offer ar silff uchel lle maent yn gwybod na allaf eu hestyn.  Nid ydynt yn trin ei gilydd fel hyn.

Rwyf bellach yn cadw dyddiadur i gofnodi’r holl ddigwyddiadau hyn fel y gallaf wneud cwyn.'


Yn yr enghraifft hon, gallai dyddiadur ysgrifenedig y weithwraig ddarparu tystiolaeth bwysig am batrwm ymddwyn anghyfreithlon.  Gallai’r dystiolaeth ddangos ei bod wedi dioddef gwahaniaethu uniongyrchol ar sail rhyw (o ran cyfleoedd hyfforddi a chael ei beirniadu lle na chaiff dynion eu beirniadu). Gallai hefyd ddangos ei bod yn cael ei haflonyddu ar sail ei rhyw pe bai’n gallu dangos bod y driniaeth wedi creu amgylchedd gwaith gwaradwyddus a diraddiol iddi.

Os ydych chi’n credu eich bod wedi dioddef gwahaniaethu uniongyrchol, darllenwch Defnyddio’ch hawliau i gael mwy o wybodaeth am sut i fwrw ymlaen â’ch achos.

Gwahaniaethu anuniongyrchol

Mae gwahaniaethu anuniongyrchol ar sail rhyw yn digwydd pan fydd cyflogwr yn rhoi’r un darpariaethau, meini prawf neu arferion ar waith ar gyfer menywod a dynion, gan roi anfantais annheg i un rhyw.

Enghraifft

Mae cyflogwr yn nodi bod angen i ymgeiswyr swydd fod dros chwe throedfedd o daldra, er na fyddai hyn yn effeithio ar allu’r unigolyn i wneud y swydd.  Byddai hyn yn gwahaniaethu yn anuniongyrchol yn erbyn menywod gan y byddai’n anoddach iddynt fodloni’r maen prawf hwn.

Os ydych chi’n credu eich bod wedi dioddef gwahaniaethu anuniongyrchol, darllenwch Defnyddio’ch hawliau i gael mwy o wybodaeth am sut i fwrw ymlaen â’ch achos.

Erledigaeth

Mae erledigaeth yn digwydd pan fyddwch chi’n cael eich trin yn llai ffafriol nag eraill am eich bod wedi gwneud cwyn am achos o wahaniaethu neu wedi cefnogi rhywun arall i wneud hynny.  Os byddwch chi’n cael gwrthod dyrchafiad neu hyfforddiant, neu’n cael eich symud o’ch gweithle arferol oherwydd eich rhan mewn cwyn am wahaniaethu ar sail rhyw, gellid ystyried hyn yn erledigaeth.

Gellir cyflwyno achosion o erledigaeth i dribiwnlys cyflogaeth hefyd.  Rhaid cael tystiolaeth glir bod yr erledigaeth wedi digwydd o ganlyniad i honiadau a wnaethpwyd gennych am wahaniaethu, neu o ganlyniad i gefnogi cwyn rhywun arall.

Os ydych chi’n credu eich bod chi wedi cael eich erlid, darllenwch Defnyddio’ch hawliau i gael mwy o wybodaeth am sut i fwrw ymlaen â’ch achos.

Mwy o Wybodaeth

Yn yr adran hon cewch fwy o wybodaeth am wahaniaethu ar saiI rhyw yn berthnasol i:

back to top