Y gyfraith

Ni all darparwyr gwasanaethau wahaniaethu'n anghyfreithlon wrth ddarparu nwyddau neu wasanaethau i bobl. Mae gwahaniaethu wrth ddarparu gwasanaethau yn golygu:

  • gwrthod darparu gwasanaeth
  • darparu gwasanaeth o safon is
  • cynnig gwasanaeth ar delerau gwahanol nag y byddech i bobl eraill.

Fel rhan o'u cyfrifoldebau o dan y Ddeddf Cysylltiadau Hiliol, y Ddeddf Gwahaniaethu ar sail Rhyw a Deddf Gwahaniaethu ar sail Anabledd 2005, mae gan awdurdodau cyhoeddus (a chontractwyr sy'n gweithio ar eu rhan) ddyletswyddau ychwanegol i hyrwyddo cyfle cyfartal yn ogystal â mynd i'r afael â gwahaniaethu anghyfreithlon.  Dysgwch fwy am y cyfrifoldebau hyn.

Mae'n rhaid i ddarparwyr gwasanaethau hefyd fod yn ymwybodol o hawliau eu cyflogeion. Dysgwch fwy am gyfrifoldebau cyfreithiol cyflogwyr.

Atebolrwydd a chyfrifoldeb cyfreithiol

Cyflogaeth

Fel cyflogwyr, mae darparwyr gwasanaethau yn gyfreithiol gyfrifol am weithredoedd gwahaniaethol pobl a gyflogir ganddynt os yw'r gweithredoedd a gyflawnir yn digwydd yn y gwaith, hyd yn oed os cyflawnir y gweithredoedd hynny heb awdurdod y cyflogwr neu heb yn wybod iddo.

Caiff unrhyw achos o wahaniaethu neu aflonyddu gan gyflogai unigol yn ystod ei gyflogaeth ei drin fel achos a gyflawnir gan y cyflogwr hefyd, ac felly mae'r cyflogai a'r cyflogwr yn atebol.

Dysgwch fwy am eich cyfrifoldebau cyfreithiol i fynd i'r afael â gwahaniaethu fel cyflogwr.

Hysbysebu

Os byddwch yn cyhoeddi hysbysebion, byddwch yn rhannu'r cyfrifoldeb am sicrhau nad yw hysbysebion yn awgrymu unrhyw fwriad i wahaniaethu'n anghyfreithlon gyda hysbysebwyr a'u hasiantau. Fodd bynnag, fel cyhoeddwr ni fyddech yn atebol pe gallech brofi:

  • i chi ddibynnu ar ddatganiad a wnaed gan yr hysbysebwyr na fyddai cyhoeddi'r hysbyseb yn anghyfreithlon, er enghraifft, pan honnir eithriad
  • ei bod yn rhesymol i chi ddibynnu ar y datganiad hwnnw.

Cynorthwyo gweithredoedd anghyfreithlon

Rydych yn gweithredu'n anghyfreithlon os ydych yn helpu rhywun arall, yn fwriadol, i wahaniaethu'n anghyfreithlon. Mae hyn yn berthnasol i gyfarwyddo neu beri rhywun i wahaniaethu ar sail hil, anabledd, rhywedd, tueddfryd rhywiol, crefydd neu gred. Mae hyn yn wir hyd yn oed os nad oes cydberthynas gyflogaeth neu fusnes rhyngoch chi a'r unigolyn arall.

Mae honni bod gweithred anghyfreithlon yn gyfreithlon pan wyddoch nad ydyw, er mwyn darbwyllo rhywun i'ch helpu i wneud hynny, yn drosedd.

Darllenwch y rhan hon o Ddeddf Gwahaniaethu ar sail Anabledd 2005.

Pan fo gwahaniaethu'n gyfreithlon

O dan rai amgylchiadau cyfyngedig, mae'n gyfreithlon gwahaniaethu wrth ddarparu gwasanaethau. Mae'r gwasanaethau hyn fel arfer yn gysylltiedig â natur benodol y gwasanaeth neu'r darparwr. Gallai'r enghreifftiau gynnwys:

  • gwasanaethau sy'n un rhyw am resymau yn ymwneud â phreifatrwydd a gwedduster, neu a allai achosi 'cywilydd difrifol' pe byddai aelodau o'r rhyw arall yn bresennol
  • gwasanaethau gan grwpiau gwirfoddol neu elusennau sydd â'r diben sylfaenol o ddarparu gwasanaethau i un rhyw
  • gwasanaethau a gynigir gan sefydliad crefyddol, os cânt eu cynnig mewn man a ddefnyddir gan y sefydliad neu os yw cyfyngu'r gwasanaethau i un rhyw yn unol ag athrawiaeth y grefydd honno
  • amgylchiadau lle na fyddai'r darparwr gwasanaeth fel arall yn gallu darparu'r gwasanaeth
  • os darperir y gwasanaeth er budd diogelwch cenedlaethol, a gellir cyfiawnhau hynny.

Gall fod yn gyfreithlon trin rhai pobl yn fwy ffafriol nag eraill os gwneir hyn i fynd i'r afael â gwahaniaethu neu anfantais mewn maes arall.

Enghraifft

Mae archfarchnad yn cyfyngu ar y defnydd o'r mannau parcio agosaf at ei phrif fynedfa i gwsmeriaid anabl. Mae hyn yn trin cwsmeriaid nad ydynt yn anabl yn llai ffafriol ond mae'n debygol o fod yn gyfreithlon, gan y byddai cwsmeriaid anabl fel arall yn ei chael yn anos ac yn fwy llafurus i ddefnyddio gwasanaethau'r archfarchnad.

Dylech gadarnhau a yw unrhyw un o'r eithriadau cyfreithiol hyn neu unrhyw eithriadau cyfreithiol eraill yn gymwys i'r gwasanaethau a ddarperir gennych.

Cofiwch, dim ond os yw'n hanfodol eu defnyddio y mae'r eithriadau uchod ar gael. Mae'n arfer da cyflwyno cydraddoldeb i'ch gweithdrefnau a'ch arferion hyd yn oed os nad yw'r gyfraith bresennol yn ei gwneud yn ofynnol.

Eithriadau sy'n gysylltiedig ag anabledd

O dan amgylchiadau cyfyngedig, gall fod yn gyfreithlon gwahaniaethu ar sail anabledd os na all y darparwr gwasanaeth fel arall ddarparu'r gwasanaeth, neu os gall ond ddarparu'r gwasanaeth ar safon is nag ar gyfer pobl nad ydynt yn anabl, a gall gyfiawnhau bod angen hyn. Dim ond os byddai eich sefydliad, i bob pwrpas, yn cael ei atal rhag darparu'r gwasanaeth i aelodau eraill o'r cyhoedd y gellir cyfiawnhau gwrthod darparu gwasanaeth i bobl anabl.

Enghraifft

Mae darparwr gwasanaeth yn cynnal cwrs ac yn defnyddio dehonglydd Iaith Arwyddion Prydain ar gyfer nifer o gyfranogwyr. Mae'r dehonglydd yn hwyr. Mae'r darparwr gwasanaeth yn gwrthod aros am 15 munud cyn dechrau'r cwrs oherwydd, oni fydd yn dechrau ar amser, ni fyddant yn gallu ystyried yr holl wybodaeth.

Er bod y sawl y mae angen y dehonglydd arnynt o dan anfantais o gymharu â'r cyfranogwyr eraill, yn yr achos hwn, gellid ystyried yn rhesymol fod hynny'n angenrheidiol er mwyn darparu'r gwasanaeth i eraill.

Gall darparwr gwasanaeth ddarparu gwasanaeth o safon is i ddefnyddwyr gwasanaethau os na fyddent fel arall yn gallu defnyddio'r gwasanaeth o gwbl.

Enghraifft

Mae gwesty yn cyfyngu ar ddewis defnyddiwr cadair olwyn o ystafelloedd gwely i'r rhai sydd â mynediad gwastad i'r lifftiau. Mae'r ystafelloedd hynny'n dueddol o fod yn fwy swnllyd ac o fod â golygfeydd cyfyngedig. Ni fyddai'r unigolyn anabl fel arall yn gallu defnyddio'r gwesty. Mae'r cyfyngiad hwn yn angenrheidiol er mwyn darparu'r gwasanaeth i'r ymwelydd anabl, ac felly mae'n debygol o fod yn gyfiawn.

Os byddai gwneud addasiadau rhesymol yn arwain at achos o dorri rhwymedigaeth gyfreithiol arall, efallai na fydd yn ofynnol i chi eu gwneud.

Enghraifft

Hoffai perchennog adeilad rhestredig sy'n agored i'r cyhoedd ychwanegu canllaw i risiau wrth y brif fynedfa, ond mae'n bosibl na all wneud hynny o dan delerau'r broses restru. Mae hyn yn debygol o fod yn gyfreithlon, ond dylai'r perchennog ofyn am ganiatâd i wneud yr addasiad o hyd. Os nad yw'r perchennog yn gofyn am ganiatâd, a allai gael ei roi, mae'r diffyg canllaw yn debygol o fod yn anghyfreithlon.

Clybiau a chymdeithasau preifat

Mae clwb aelodau preifat yn un sydd â phroses ddilys o ddethol aelodau am resymau personol; hynny yw, caiff aelod newydd ei gynnig, ei eilio a'i dderbyn gan yr aelodau presennol.

Gall clybiau aelodau preifat wahaniaethu ar sail hil os mai prif amcan y gymdeithas yw galluogi pobl o grŵp hil penodol, a ddiffinnir mewn ffordd ar wahân i yn ôl eu lliw, i fwynhau manteision aelodaeth.

Enghraifft

Mae'n gyfreithlon i glwb a sefydlwyd i fod o fudd i bobl o Ffrainc gyfyngu ar ei aelodaeth i bobl o genedligrwydd Ffrengig.

Mae hefyd yn gyfreithlon gwahaniaethu yn y ffordd hon ar sail tueddfryd rhywiol os mai prif amcan y clwb yw galluogi pobl o dueddfryd rhywiol penodol i fwynhau manteision aelodaeth.

Enghraifft

Mae gan glwb cymdeithasol i lesbiaid reol sy'n cyfyngu ar ei aelodaeth i lesbiaid yn unig. Nid yw'n caniatáu i ddynion hoyw, deurywiol na heterorywiol ddod yn aelodau, er y gellir eu derbyn fel gwesteion aelodau. Mae'r rheol o ran aelodaeth yn wahaniaethu cyfreithlon.

Ar hyn o bryd, nid oes unrhyw waharddiad ar glybiau aelodau preifat sy'n gwahaniaethu ar sail rhywedd, crefydd neu gred rhywun.

Enghraifft

Mae gan glwb cymdeithasol reol mai dim ond pobl wedi eu bedyddio fel Pabyddion all ddod yn aelodau. Mae croeso i bobl o grefyddau a chredoau eraill, a phobl heb unrhyw grefydd na chredoau, fel gwesteion. Mae'r rheol o ran aelodaeth yn wahaniaethu cyfreithlon.

Gall corff gwirfoddol hefyd ddarparu gwasanaethau a buddiannau i un rhyw yn unig os mai dyma yw'r prif reswm dros ei sefydlu.

Enghraifft

Gallai grŵp gwirfoddol a sefydlwyd i ddarparu gwasanaeth tacsi am ddim i ferched yn unig, neu grŵp gwirfoddol i fechgyn sy'n gwrthod derbyn merched yn aelodau, fod yn gyfreithlon.
 

back to top