Meysydd cyfrifoldeb

Os yw sefydliad yn darparu gwasanaeth i ddefnyddwyr, mae angen iddo hefyd osgoi gwahaniaethu o ran y ffordd y mae'n darparu'r gwasanaeth hwnnw. Mae hyn yn cynnwys gwahaniaethu ar sail:

  • anabledd
  • rhywedd
  • hil
  • crefydd neu gred
  • tueddfryd rhywiol

Mae hyn yn gymwys i bob sefydliad sy'n darparu nwyddau, cyfleusterau neu wasanaethau i'r cyhoedd, boed am dâl neu am ddim, ac waeth pa mor fawr neu fach ydyw.

Er enghraifft, mae clwb nos yn cynnal nosweithiau i ferched lle bydd merched yn cael diodydd am ddim, cynigion dau am bris un neu fynediad am ddim. Mae hyn yn wahaniaethu ar sail rhyw.

Fodd bynnag, mae rhai eithriadau i hyn - i gael rhagor o wybodaeth gweler Pan fo gwahaniaethu'n gyfreithlon.


Hawliau defnyddwyr a chi

Mae'r Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol yn ymdrin â gwahaniaethu wrth ddarparu gwasanaethau i ddefnyddwyr, yn ogystal ag ym maes cyflogaeth ac addysg.

Ond mae'r gyfraith hefyd yn rhoi llawer o hawliau eraill i ddefnyddwyr, er enghraifft o ran cytundebau credyd, contractau a nwyddau diffygiol. Darllenwch drosolwg llawn o hawliau defnyddwyr ar wefan Cyswllt Defnyddwyr y Llywodraeth.


Gwneud addasiadau rhesymol

Mae dyletswydd gyfreithiol ar ddarparwyr gwasanaethau ym Mhrydain i wneud 'addasiadau rhesymol' i sicrhau nad yw pobl yn cael eu hatal rhag defnyddio eu gwasanaethau am fod ganddynt anabledd.

Wrth benderfynu a yw addasiad yn rhesymol, gall darparwyr gwasanaethau ystyried materion megis cost yr addasiad, ymarferoldeb ei wneud, ffactorau iechyd a diogelwch, maint y sefydliad a ph'un a fydd yn cyflawni'r effaith a ddymunir.

Gall addasiadau fod ar ffurf newidiadau ffisegol i adeilad, darparu gwasanaethau ychwanegol, neu newid polisi neu weithdrefn.
 

Enghraifft

Mae landlord bloc o fflatiau preifat yn gwneud y newidiadau canlynol i helpu tenantiaid anabl:

  • gosod tapiau a dolenni drws newydd sy'n haws eu defnyddio
  • ychwanegu ramp i gadeiriau olwyn wrth y brif fynedfa.

Mae'r rhain yn debygol o fod yn addasiadau rhesymol.


Enghraifft

Mae gwesty yn gwneud y newidiadau canlynol i helpu ymwelwyr â nam ar eu golwg:

  • defnyddio print mawr ar gyfer ffurflenni cofrestru a gwybodaeth i ymwelwyr
  • sicrhau bod o leiaf un copi o'r fwydlen sefydlog ar ffurf Braille
  • darparu ffonau â botymau mawr.

Mae'r rhain yn debygol o fod yn addasiadau rhesymol.

(Daw'r enghreifftiau hyn o Directgov.)


Enghraifft

Mae siop rhentu DVDs yn ei gwneud yn ofynnol i aelodau newydd ddangos trwydded yrru fel prawf adnabod. Mae hyn yn eithrio pobl ag anableddau sy'n golygu na allant yrru. Os nad yw'r siop yn newid ei pholisi i dderbyn mathau eraill o brofion adnabod, gallai fod yn euog o fethu â gwneud addasiadau rhesymol.


Wrth ystyried beth sy'n rhesymol, efallai y byddwch yn ystyried ffactorau megis adnoddau ariannol eich sefydliad: yn gyffredinol, disgwylir mwy gan sefydliadau mwy o faint.

Mae'r Cod Ymarfer ar y gallu i gael gafael ar nwyddau a gwasanaethau yn helpu pobl anabl a darparwyr gwasanaethau i ddeall sut i wneud addasiadau rhesymol. Dogfen gyfreithiol ydyw y gall y llysoedd ei hystyried.

Darllenwch y Cod Ymarfer ar gael gafael ar nwyddau a gwasanaethau.

Darllenwch y canllawiau ar ei gwneud yn haws i gwsmeriaid anabl gael gafael ar nwyddau a gwasanaethau.

Dysgwch fwy am hawliau defnyddwyr lesbiad, hoyw a deurywiol o ganllaw Stonewall ar y Rheoliadau Tueddfryd Rhywiol.
 

Darparwyr tai

Mae'r rhan fwyaf o'r sefydliadau sy'n gysylltiedig â thai yn ddarparwyr gwasanaethau, sy'n cynnwys landlordiaid preifat, gwerthwyr tai, cymdeithasau tai, awdurdodau lleol, datblygwyr eiddo a chwmnïau rheoli eiddo.

Mae'r Ddeddf Cysylltiadau Hiliol (Diwygio) yn ei gwneud yn anghyfreithlon i wahaniaethu ar sail hil, lliw neu darddiad ethnig neu genedlaethol wrth werthu, gosod neu reoli eiddo (yn cynnwys safleoedd busnes).

Prin iawn yw'r eithriadau lle y gall fod yn gyfreithlon gwahaniaethu ar sail lliw neu genedligrwydd:

  • perchen-feddianwyr yn gwerthu neu'n gosod eu heiddo heb hysbysebu na defnyddio gwerthwr tai
  • gosod llety mewn eiddo bach, y mae'r landlord, y perchennog neu aelod o'u teulu hefyd yn byw ynddo, a lle y byddai'n rhaid iddynt rannu cyfleusterau â phobl nad ydynt yn aelodau o'r teulu.

Yn y sefyllfaoedd hyn, gall gwahaniaethu ar sail lliw neu genedligrwydd fod yn gyfreithlon, ond nid os yw'r rhesymau dros wahaniaethu yn ymwneud â hil neu darddiad ethnig neu genedlaethol.

Mae'r Ddeddf Gwahaniaethu ar sail Anabledd yn ei gwneud yn anghyfreithlon gwahaniaethu yn erbyn pobl ar sail anabledd pan fyddwch yn gosod, yn gwerthu neu'n rheoli eiddo. Mae darparwyr tai wedi'u rhwymo hefyd gan y gofyniad i wneud addasiadau rhesymol i bobl anabl.

Darllenwch ragor am hawliau pobl sy'n prynu neu'n rhentu tai yn 'Hawliau mewn lleoliadau gwahanol: Tai ac eiddo.

Darllenwch ganllaw ar y Ddyletswydd Cydraddoldeb i Bobl Anabl ar gyfer darparwyr tai cymdeithasol.


Trafnidiaeth

Mae'r gallu i ddefnyddio trafnidiaeth yn hollbwysig i alluogi pawb i gyfranogi'n llawn ac yn annibynnol mewn cymdeithas. Eto i gyd, mae pobl anabl, ar gyfartaledd, yn teithio draean yn llai na phobl nad ydynt yn anabl, oherwydd yr anawsterau niferus a wynebir ganddynt wrth ddefnyddio trafnidiaeth gyhoeddus.

Mae'r Ddeddf Gwahaniaethu ar sail Anabledd yn ei gwneud yn anghyfreithlon i sefydliadau sy'n darparu gwasanaethau i'r cyhoedd wahaniaethu yn erbyn pobl anabl o ran y ffordd y maent yn darparu neu nad ydynt yn darparu'r gwasanaethau hynny. Mae dyletswyddau ar bob darparwr trafnidiaeth mewn perthynas ag amserlenni, gwefannau a gorsafoedd rheilffyrdd a bysiau, yn ogystal â'r ddarpariaeth a'r defnydd o'r cerbydau a ddarperir ganddynt.

Yn gyffredinol, nid oes angen i ddarparwyr trafnidiaeth addasu eu cerbydau i gydymffurfio â'r gyfraith. Fodd bynnag, mae rhwymedigaeth ar weithredwyr i wneud addasiadau rhesymol o ran y ffordd y maent yn darparu eu gwasanaethau i ddileu unrhyw rwystrau i deithwyr anabl, yn dibynnu ar y math o gerbydau a gwasanaethau a gynigir ganddynt i'r cyhoedd.

I gael rhagor o wybodaeth am yr hyn y gall darparwyr trafnidiaeth ei wneud i osgoi gwahaniaethu, darllenwch Sut i fynd i'r afael â gwahaniaethu.Gweler 'Gwneud addasiadau rhesymol' am ragor o wybodaeth am yr hyn sy'n 'rhesymol'.

Dysgwch fwy am hawliau unigolion wrth ddefnyddio trafnidiaeth. Hawliau mewn lleoliadau gwahanol: Trafnidiaeth.Mae rhai eithriadau cyfyngedig i'r rhwymedigaethau hyn. Dysgwch fwy am yr amgylchiadau lle gall gwahaniaethu fod yn gyfreithlon.
 

Hygyrchedd

Mae angen i'ch busnes fod yn hygyrch i bob aelod o'r cyhoedd. O dan y Ddeddf Gwahaniaethu ar sail Anabledd, mae'n rhaid i ddarparwyr gwasanaethau wneud addasiadau rhesymol fel na fydd pobl anabl o dan anfantais annheg wrth geisio defnyddio eu gwasanaethau.

Gallai hyn olygu gwneud newidiadau i nodweddion ffisegol eich adeilad, newid y ffordd rydych yn cyfathrebu â chwsmeriaid, neu roi cymorth ychwanegol i ddefnyddwyr gwasanaethau sy'n anabl.

 Darllenwch y canllawiau ar ei gwneud yn haws i gwsmeriaid anabl gael gafael ar nwyddau a gwasanaethau.

Gweler Gwneud addasiadau rhesymol am ragor o wybodaeth am yr hyn sy'n rhesymol.

Gwefannau

Mae'r term 'darparwr gwasanaeth' yn cynnwys pobl sy'n darparu gwefannau i'w cwsmeriaid eu defnyddio. Mae'n rhaid i chi felly sicrhau bod eich gwefan yn hygyrch i bob defnyddiwr, yn cynnwys y rhai ag anableddau. Os nad ydyw, gallech fod yn torri'r gyfraith.

Mae cydymffurfio â'r lefel hygyrchedd ofynnol a ddiffiniwyd gan Gonsortiwm y We Fyd-eang neu W3C yn arfer da o ran hygyrchedd.

Mae Menter Hygyrchedd y We, neu WAI, W3C yn cynnwys y Canllawiau Hygyrchedd Cynnwys y We (WCAG). Mae'r WCAG yn darparu tair 'lefel gydymffurfiaeth'. Gelwir y rhain yn Lefelau A, AA ac AAA. Mae gan bob lefel gyfres o siecbwyntiau hygyrchedd, a elwir yn siecbwyntiau Blaenoriaeth 1, 2 a 3.

Yn ôl W3C, os yw gwefan yn methu â bodloni gofynion Blaenoriaeth 1 (Lefel A), bydd rhai defnyddwyr yn ei chael yn amhosibl defnyddio'r safle. Er mwyn sicrhau bod defnyddwyr anabl yn gallu defnyddio eich safle, dylai fodloni Blaenoriaeth 1 (neu Lefel A) fan leiaf, er y byddai Lefel AA yn darged gofynnol gwell.

Mae a wnelo hygyrchedd gwefan â mwy na sicrhau bod modd i bobl anabl ei defnyddio drwy gyfrifiadur personol. Mae'n cynnwys sicrhau bod modd defnyddio gwefan, yn ddirwystr, o amrywiaeth o ddyfeisiau, yn cynnwys setiau teledu, ffonau symudol a chynorthwywyr digidol personol y gellir eu gweithredu ar y we. Mae hefyd yn golygu gwneud cynnwys eich gwefan yn hygyrch i ddefnyddwyr â sgriniau o faint gwahanol, a mathau o borwyr a gosodiadau gwahanol, neu'r rhai nad oes ganddynt ategion megis Flash.

Os nad yw eich gwefan yn gwbl hygyrch i bawb, mae dyletswydd gyfreithiol arnoch o dan Ddeddf Gwahaniaethu ar sail Anabledd 2005 i wneud addasiadau rhesymol i sicrhau ei bod yn hygyrch i bawb. Dysgwch fwy am y diffiniad cyfreithiol ac enghreifftiau o 'addasiadau rhesymol'.

Enghraifft

Mae rhywun â nam ar ei olwg sy'n defnyddio'r rhyngrwyd yn defnyddio darllenydd sgrîn i ddarllen gwefan drwy syntheseisydd llais neu arddangoswr Braille. Bydd yr unigolyn hwn yn cael anhawster deall y cynnwys os dangosir delweddau ar y dudalen heb destun amgen. Mae'n arfer da darparu testun amgen ar gyfer delweddau sy'n angenrheidiol i ddeall y safle'n llawn, fel y gall pobl sy'n defnyddio darllenwyr sgriniau ei ddefnyddio'n llwyddiannus.

Mae gan RNIB ganllawiau defnyddiol hefyd ar ddylunio gwefannau hygyrch - gweler 'Good Design' ar wefan RNIB.


Hysbysebu

Gydag ambell eithriad cyfyngedig, mae'n anghyfreithlon cyhoeddi hysbyseb ar gyfer nwyddau neu wasanaethau sy'n gwahaniaethu ar sail hil, rhyw, anabledd, crefydd neu gred neu dueddfryd rhywiol, neu'n hysbysebu gwasanaethau gwahaniaethol.

Mae cyhoeddwyr yn rhannu'r cyfrifoldeb am sicrhau nad yw hysbysebion yn awgrymu unrhyw fwriad i wahaniaethu'n anghyfreithlon, gyda hysbysebwyr a'u hasiantau. Gweler  Atebolrwydd a chyfrifoldeb cyfreithiol. Enghraifft

Mae clwb nos yn hysbysebu mynediad am ddim i ferched, tra bo'n rhaid i ddynion dalu. Byddai hyn yn anghyfreithlon gan ei fod yn hysbysebu gwasanaeth gwahaniaethol.

Mae'r Pwyllgor Arfer Hysbysebu (CAP) yn pennu safonau ar gyfer pob math o hysbysebu, ym maes darlledu, argraffu ac ar-lein. Nodir y rhain yng Nghod Hysbysebu, Hyrwyddo Gwerthiannau a Marchnata Uniongyrchol Prydain (a elwir hefyd yn God CAP).

Gwrandewir cwynion am achosion o dorri Cod CAP gan yr Awdurdod Safonau Hysbysebu (ASA). Mae rhagor o wybodaeth am sut y gallwch gydymffurfio â'r cod ar gael ar wefan CAP.Mae'n arbennig o bwysig osgoi gwahaniaethu mewn hysbysebion recriwtio. Mae rhagor o wybodaeth am hyn yn Cyflogwyr: Hysbysebion swyddi a recriwtio.


Gwahaniaethau ar gyfer sefydliadau a chymdeithasau crefyddol

Gall fod yn gyfreithlon i sefydliadau crefyddol ganiatáu i un rhyw yn unig ddefnyddio eu gwasanaethau, er enghraifft os cynigir y gwasanaethau hynny mewn lleoliad a ddefnyddir gan y sefydliad crefyddol, ac os yw cyfyngu'r gwasanaethau yn unol ag athroniaeth y grefydd honno.


Yswiriant a gwarantau

Mae darparu yswiriant yn wasanaeth. Fodd bynnag, gellir cyfiawnhau gwahaniaethu wrth ddarparu yswiriant yn aml oherwydd ystyrir ei bod yn rhesymol i ddarparwyr yswiriant ddibynnu ar wybodaeth berthnasol i ddarparu yswiriant.

Enghraifft

Mae'n bosibl y bydd darparwr yswiriant damweiniau personol yn gallu cyfiawnhau gwrthod yswiriant neu gynyddu premiymau yswiriant i unigolyn byddar os oes ganddo ffigurau dibynadwy i ddangos bod pobl fyddar yn wynebu mwy o risg, ac os na allai'r unigolyn byddar ddangos tystiolaeth i brofi nad oedd yn wynebu mwy o risg.

Nid yw'r gofynion triniaeth gyfartal o dan Ddeddf Gwahaniaethu ar sail Rhyw 1975 yn berthnasol i ddarparwyr yswiriant ychwaith.

Enghraifft

Mae premiymau cwmni yswiriant car yn is i ferched nag i ddynion. Mae hyn yn debygol o fod yn wahaniaethu cyfreithlon os gall yr yswiriwr ddangos ei fod wedi defnyddio gwybodaeth ystadegol berthnasol i wneud y penderfyniad - er enghraifft, data hanesyddol yn dangos bod merched yn llai tebygol o gael damweiniau na dynion.

Mae Deddf Gwahaniaethu ar sail Anabledd 2005 hefyd yn gwneud darpariaethau arbennig ar gyfer gwarantau ac adneuon. Os bydd eich cwmni yn gwarantu y caiff eitem ei had-dalu neu y rhoddir eitem newydd yn ei lle os caiff ei difrodi, yna nid yw'n anghyfreithlon i chi wrthod cydnabod y warant os achoswyd y difrod gan anabledd y cwsmer.


Cyrff cyhoeddus

Mae llawer o awdurdodau cyhoeddus yn ddarparwyr gwasanaethau hefyd. Mae dyletswydd ychwanegol ar yr awdurdodau cyhoeddus hyn i hyrwyddo cydraddoldeb (yn hytrach nag osgoi gwahaniaethu yn unig). Darllenwch ragor am ddyletswyddau awdurdodau cyhoeddus.

 
Hawliau cyflogeion

 Mae gan ddarparwyr gwasanaethau yr un rhwymedigaethau â chyflogwyr eraill tuag at y bobl a gyflogir ganddynt. Diogelir eich staff rhag gwahaniaethu ar sail hil, rhyw, oedran, anabledd, tueddfryd rhywiol a chrefydd neu gred. I gael rhagor o wybodaeth, gweler yr adran ar Cyflogwyr.

 

back to top