Equality and Human Rights Commission

Mae adroddiad carreg filltir a gyhoeddwyd heddiw gan y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol mewn cydweithrediad Sefydliad Ymchwil Gymdeithasol ac Economaidd, Data a Dulliau Cymru (WISERD) yn bwrw golwg ar y ffeithiau ynghylch anghydraddoldeb economaidd yng Nghymru mewn ffordd heriol a newydd.

Daw Dadansoddiad o Anghydraddoldeb Economaidd yng Nghymru (Saesneg yn unig) [1] thystiolaeth at ei gilydd am y tro cyntaf erioed sy'n darlunio llun grymus o wlad sydd ag anghydraddoldebau sydd wedi hen ymwreiddio'n ddwfn.

O'i ystyried trwy lens nodweddion pobl megis rhywedd, ethnigrwydd, oed ac anabledd, dengys yr adroddiad effaith cefndir teuluol ar gyfleoedd mewn bywyd. Ac i rai pobl, mae'r anfantais yn dechrau ar enedigaeth ac yn parhau trwy'r cyfnod addysg a gwaith ac i mewn i'r cyfnod ymddeol- yn aml yn cael ei barhau yn y genhedlaeth nesaf.

Y darlun a ddaw i'r golwg yw Cymru lle mae'r bwlch rhwng y cyfoethog a'r tlawd yn gulach nag mewn unrhyw ran arall o'r Deyrnas Unedig. Ond mae anghydraddoldebau parhaus a difrifol, rhwng y rhai sydd 'r cyfle i lwyddo a'r rheini nad oes ganddynt y cyfle.

Lansir yr adroddiad sydd yn edrych ar ganlyniadau ym myd addysg, cyflogaeth, enillion, incwm, tlodi a chyfoeth yn ddiweddarach y prynhawn hwn ym Mhrifysgol Caerdydd (Mai 12).

Rhydd yr adroddiad Dadansoddiad o Anghydraddoldeb Economaidd yng Nghymru dystiolaeth bod:

• disgyblion sy'n gymwys i brydau ysgol rhad ac am ddim yn 2.5 gwaith yn llai tebyg o gyflawni graddau A*-C yn y pynciau craidd na'u cymheiriaid.
• Y cyfoeth canolrifol yng Nghymru yw £205,000 ond mae gan 10% o bobl yng Nghymru gyfanswm o gyfoeth teuluol (cynilion a golud bydol) o £8,393 neu lai - ac mae gan 10% gyfoeth o dros £751,693.
• Mae tua un o bob pum person yng Nghymru'n byw mewn tlodi. Mae bron hanner y rhieni sengl yn byw mewn tlodi a hefyd 13% o deuluoedd lle mae aelod/au ohonynt mewn cyflogaeth.
• Mae tri chwarter (74%) o bobl anabl a bron hanner (46%) o bobl Pacistanaidd a Bangladeshaidd yn ddi-waith neu ddim mewn addysg amser llawn. Mae hyn yn codi at 72% i ferched Bangladeshaidd a Phacistanaidd.
• Darganfyddir y bod crefydd yn benderfynydd pwysicach nag ethnigrwydd o ran bod mewn cyflogaeth. Mae dynion Mwslimaidd yn 50% yn llai tebyg o fod mewn cyflogaeth na dynion o Gristion ac mae menywod Mwslimaidd yn 76% yn llai tebyg o fod mewn cyflogaeth na menywod o Gristion.
• Enillion canolrifol yr awr i ddynion yng Nghymru yw £9.88 ac enillion canolrifol yr awr i ferched yw £8.04 - gan roi bwlch cyflog rhwng y rhywiau o 19% o ran enillion yr awr yng Nghymru.
• Mae gan ddynion graddedig enillion canolrifol yr awr o £15.40 ond mae dynion nad ydynt yn raddedigion yn ennill £9.10. Mae menywod graddedig yn ennill £13.53 a'r rhai nad ydynt yn raddedigion yn ennill £7.33.

Dywedodd Kate Bennett, Cyfarwyddydd Cenedlaethol y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol i Gymru:

"Mae'r dystiolaeth yn yr adroddiad hwn yn hanfodol bwysig - yn meddwl eich bod yn adnabod Cymru, go brin. Heriaf, na fydd neb wrth fwrw golwg ar yr adroddiad hwn yn methu dod ar draws o leiaf un ffaith annisgwyl am fywyd yn y Gymru sydd ohoni heddiw, yn yr unfed ganrif ar hugain.

Rydym am i chi ddarllen yr adroddiad a rhoi eich hun yn esgidiau'r bobl sydd yn dioddef yr anghydraddoldebau, parhaus, ysol sy mor amlwg ym myd addysg, cyflogaeth ac enillion.

Nid ydym yn haeru bod yr atebion gan yr adroddiad hwn ond bydd y dystiolaeth ynddo'n ddefnyddiol wrth bennu'r ffordd orau i ddefnyddio adnoddau er budd a lles pobl.

Gwyddom ni oll fod teimladau o gael ein gwerthfawrogi, ein parchu a'n hymddiried ynddo yn is mewn cymdeithasau lle bo bwlch mawr rhwng y cyfoethog a'r tlawd. Bydd anhapusrwydd, trosedd a thrais yn aml yn uwch. Gellir niweidio'n ddifrifol y berthynas dda sydd rhwng pobl yn y gymdeithas.

Os ydym i wireddu Cymru sydd yn gryf ac yn hyderus yn y dyfodol, rhaid i ni beidio throsglwyddo tlodi ac anfantais i'r genhedlaeth nesaf."

Dywedodd yr Athro Teresa Rees CBE AcSS, Ysgol y Gwyddorau Cymdeithasol, Prifysgol Caerdydd:

"Dylai'r adroddiad hwn sy'n ysgogi meddwl, chwarae rhan bwysig o ran polis¯au yng Nghymru sy'n seiliedig ar dystiolaeth ac a luniwyd i fynd i'r afael ffurfiau parhaus o anghydraddoldeb yn ogystal ffurfiau newydd eu darganfod fel ei gilydd. Yn hanfodol, ni ddylai tlodi fod yn rhywbeth i'w drosglwyddo gan rieni i'w plant."

Diwedd

Nodiadau i Olygyddion

Cysylltwch Saska Shepherd ar 02920 447787, symudol 07875765953 am wybodaeth bellach neu gais am slot cyfweliad.
Os hoffech ddelweddau neu ddarluniau strategol ar gyfer eich gwefan, cyhoeddiad neu lwyfan darlledu, yna cysylltwch mewn e-bost neu ffoniwch y rhifau ff´n uchod.

[1] Cewch ddolen i adroddiad darluniadol Dadansoddiad o Anghydraddoldeb Economaidd yng Nghymru ar wefan y Comisiwn.