Achos pump: Christopher Foulkes

Ar 8 Mawrth 2007, darganfuwyd corff Christopher Foulkes yn ei fflat yn Rhyl gan ei weithiwr gofal. Roedd yn gorwedd ar y llawr ar flanced mewn cylch o waed. Nid oedd y fflat yn union fel y gadawodd y gweithiwr gofal hi'r diwrnod blaenorol. Roedd gwaith papur wedi ei wasgaru o gwmpas, nid oedd y cymod yn ei le arferol ac roedd y drws o’r gegin i’r iard gefn ar agor. Ar yr olwg gyntaf, barnodd yr heddlu fod Christopher wedi syrthio a chafodd y farwolaeth ei asesu ganddynt fel un nad oedd yn amheus.

Beth a ddigwyddodd

Ac yntau yn 39 oed a chanddo nam corfforol, defnyddiai Christopher ffrâm Zimmer neu gadair olwyn i symud o gwmpas. Roedd anhwylder iechyd meddwl ganddo hefyd a deuai gofalwyr i’w fflat teirgwaith y dydd.

Daeth i law, yn ddiweddarach, fod Christopher wedi marw yn dilyn ymosodiad gan X[1], bachgen 15 mlwydd oed a oedd wedi ei gyhuddo ganddo yn flaenorol o ddwyn oddi wrtho. Yn ystod y nos ar 7 Mawrth 2007, torrodd X i mewn i fflat Christopher, ei guro ogylch ei ben a’i gorff  a dwyn amryw o eitemau, gan gynnwys ffôn symudol, £9 o arian mân, carton o sudd afal a ffeil A4 yn cynnwys cofnod o gyrhaeddiad Christopher. Rhwng 10pm a 10.05pm, clywodd cymydog Christopher, a oedd yn byw lan lofft, dwy glec uchel o’r fflat, ac yna, sŵn rhywun yn chwerthin a’r glwyd gefn yn cau’n glep.

Yn gyntaf, cyhuddwyd X o lofruddiaeth, ond gostyngwyd y cyhuddiad gan fod y dystiolaeth feddygol yn amhendant ynglŷn ag achos marwolaeth Christopher. Plediodd yn euog i anafu bwriadol.


1 Ni ellir ei enw am resymau cyfreithiol, a chyfeirir ato fel X trwy gydol y bennod hon.
 

Yr ymateb

Bu Christopher yn cysylltu â gwasanaethau cymdeithasol y cyngor am nifer o flynyddoedd o ganlyniad i’w hanes hir o gamddefnyddio cyffuriau ac alcohol. Ar amryw o adegau, cafodd gynnig lleoliad preswyl ganddynt ond gwrthododd bob un. Ym mis Awst 2006, nodwyd ei fod mewn perygl o esgeuluso’i hunan; mewn perygl o achos ei nam corfforol ac o syrthio. Ystyriwyd y bod ganddo allu meddyliol ac mai amhriodol byddai ei gyfeirio at y tîm er diogelu oedolion bregus.

Bu X yn ymweld â Christopher am rai misoedd, gan ei helpu o gwmpas y fflat  a mynd ar negeseuon drosto yn gyfnewid am arian. Roedd asiantaethau gofal cymdeithasol yn gwybod am yr ymweliadau hyn er Tachwedd 2006 o leiaf a dywedwyd wrthynt gan Christopher mai ei fab oedd y bachgen. Gwyddent fod X yn prynu alcohol ar ran Christopher.

Dechreuodd Christopher ddrwgdybio X o ddwyn oddi wrtho a dywedodd wrth ffrind nad oedd mwyach eisiau’r bachgen yn ei gartref. Ym mis Rhagfyr 2006, soniodd wrth y gwasanaeth gofal cymdeithasol am ei bryderon gan ddweud wrthynt ei fod ‘bron yn bendant’ bod y bachgen wedi dwyn £140 o’i boced. Nodwyd mewn asesiad risg a gwblhawyd ar 28 Rhagfyr 2006 y bod X, efallai, mewn perygl o ‘gamdriniaeth gorfforol’ o ganlyniad i’r lladradau honedig (a chofnodwyd fel cam-fanteisio ariannol). Mae’n ymddangos nad oedd y perygl posibl i Christopher gan X wedi ei ystyried. Mae’n ymddangos fod y pryderon ynghylch anhwylder iechyd parhaol Christopher wedi disodli unrhyw ystyriaeth briodol o risgiau eraill.

Ym mis Chwefror 2007, cwynodd Christopher wrth y gwasanaeth gofal cymdeithasol am helyntion pellach o ladrata a thorri i mewn, gan ddynodi X fel yr unigolyn a gyflawnodd y drosedd. Hefyd, fe wnaeth rwgnach fod X wedi bod yn cael rhyw gyda’i gariad yn y fflat. Dywedodd Christopher wrth X am beidio ag ymweld â’i gartref mwyach. Roedd gweithiwr gofal cymdeithasol yn bresennol pan geisiodd X falu drws Christopher ar ôl iddo gael ei wahardd rhag dod i mewn i’r fflat.

Ni wnaeth yr asiantaethau gofal cymdeithasol, ar unrhyw adeg, gyfeirio’r helyntion at y Gwasanaethau Plant. O ganlyniad, ni wyddent am gysylltiadau helaeth X â’r Gwasanaethau Plant, a’i hanes o ladrata a thrais. Cawsai ei euogfarnu ddwywaith o’r blaen: y naill am wir niwed corfforol ar ‘ffrind’ a’r llall am ddwyn o ysgol. Cafodd ei wahardd yn barhaol o’r ysgol ar ôl ymddwyn yn dreisgar ac ymosod ar aelod o staff. Daeth y Gwasanaethau Plant ag achos y glaslanc i ben ym mis Rhagfyr 2005 heb wybod am yr honiadau cynyddol o ymddygiad troseddol yn ei erbyn. O wybod am yr holl amgylchiadau o’i gylch, mae’r Gwasanaethau Plant yn cydnabod y dylai’r achos fod wedi ei gadw ar agor.

Yn dilyn yr ymgais i dorri i mewn ac o ganlyniad i rai o’r lladradau, cafodd yr heddlu eu galw. Nodwyd amryw o’r helyntion yn rhai ‘di-drosedd’ a chafodd unigolyn arall ei enwi fel un a oedd yn gyfrifol o bosib am y lleill. Dywedodd Ian Shannon, Dirprwy Prif Gwnstabl Heddlu Gogledd Cymru, wrthym nad oedd X o dan sylw ganddynt o gwbl mewn perthynas â Christopher, gan nad oedd wedi ei enwi fel yr un a ddrwgdybiwyd am y lladradau. Cyfaddefodd yr heddlu nad oeddent, ar o leiaf un achlysur, yn credu’r hyn a ddywedai Christopher wrthynt ac yr ystyriai  rhai staff, yn ôl Shannon, nad oedd rhai grwpiau (yn seiliedig ar eu ffordd o fyw a pha un ai a  oedden nhw’n anabl neu beidio) yn ‘haeddu’r un safon o wasanaeth â rhai grwpiau eraill’. (Ian Shannon, Dirprwy Prif Gwnstabl Heddlu Gogledd Cymru). Dywedodd y Dirprwy Prif Gwnstabl, hefyd, fod gan Heddlu Gogledd Cymru raglen er newid diwylliant i geisio taclo’r ymagweddiadau hyn a’u bod, yn ôl rhai dangosyddion, yn symud i’r cyfeiriad priodol.

I gloi, roedd cryn dipyn o gyswllt wedi bod rhwng Christopher ac amryw o asiantaethau gofal cymdeithasol ac iechyd. Roedd gweithwyr gofal cymdeithasol yn gwybod bod y glaslanc yn ymweld â Christopher a'i fod, efallai, yn dwyn oddi arno. Er bod tystiolaeth o weithio ar y cyd rhwng asiantaethau o ran ei anghenion gofal cymdeithasol ac iechyd, ni chysylltwyd â’r Gwasanaethau Plant. Ni aseswyd, erioed, y risg yr oedd X yn ei godi i Christopher. Roedd y cyfathrebu rhwng yr asiantaethau gofal cymdeithasol a’r heddlu yn gyfyng ac ni rannwyd gwybodaeth ynglŷn â honiadau cynharach o X yn dwyn oddi ar Christopher.
 

Erlyniad

Ni chafodd neb ei rybuddio na’i erlyn o ganlyniad i’r lladradau a’r helyntion torri i mewn yn y chwe mis cyn marwolaeth Christopher.

Aeth yr heddlu i fflat Christopher ar ôl i’r gweithiwr gofal ei ddarganfod yn farw. Er gwaethaf y gwaed, y drws cefn agored a’r anrhefn, fe aseson nhw’r farwolaeth fel un diamheus. Ni lansiwyd ymchwiliad llofruddiaeth ganddynt nes i gymydog gysylltu â hwy chwe diwrnod yn ddiweddarach. Heb y dystiolaeth newydd hon, mae’n bosibl y byddai’r farwolaeth wedi aros fel un ‘diamheus’ ac ni fyddai X wedi ei erlyn.

Wrth gael ei arestio, fe ymwadodd X yr ymosodiad. Ar y dechrau, cyhuddwyd ef o lofruddio ond nid aeth yr achos ddim ymhellach gan fod y dystiolaeth fforensig yn amhendant p’un ai’r ymosodiad neu ffactorau eraill oedd yn uniongyrchol gyfrifol am y farwolaeth.  Euog farnwyd ef o Wir Niwed Corfforol. Cafodd y cyhuddiad o Niwed Corfforol Difrifol fwriadol ei adael ar y ffeil. Dedfrydwyd ef i orchymyn cadw a hyfforddi am ddeunaw mis. Mae, eisoes, wedi ei ryddhau.

Ni erlynwyd yr ymosodiad fel trosedd casineb ar sail anabledd.  Yn ôl Sian Beck, ditectif arolygydd i Heddlu Gogledd Cymru, barnodd yr heddlu mai’r ‘angen am arian’ oedd wedi ysgogi’r helynt. Fel y’i trafodwyd mewn perthynas â Keith Philpott, nid elyniaeth ar sail anabledd o reidrwydd yw’r unig ysgogiad i geisio codi dedfryd.  Dylai’r heddlu fod wedi ystyried a oedd tystiolaeth hefyd o elyniaeth ar sail anabledd.
 
 

Y broses adolygu

Ymgymerwyd ag ymchwiliad difrifol o’r helynt ym mis Medi 2007 gyda chyfraniadau gan Gyngor Sir Ddinbych, cyswllt iechyd meddwl, Heddlu Gogledd Cymru a chydlynydd risg o Ymddiriedolaeth GIG Sir Ddinbych a Chonwy. Ystyriodd y cyswllt gyda’r dioddefwr a’r sawl a wnaeth y drosedd ill dau. Y casgliadau allweddol yw:

  • bod staff wedi ystyried mai’r risg o hunan niwed oedd yr un fwyaf yn yr achos hwn
  • bod enghreifftiau o arfer dda yn achos Christopher, megis cydweithio clòs rhwng rhai o’r asiantaethau
  • bod angen gwella cysylltiadau rhwng gwasanaethau plant a gwasanaethau oedolion

Yn ei dystiolaeth i wrandawiad yr ymchwiliad, dywedodd Cyngor Sir Ddinbych wrthym am amryw o gamau a gymerwyd i fynd i’r afael â’r materion hyn. Roedd yn cynnwys hyfforddi staff gwasanaethau oedolion ynglŷn â chyfundrefnau asesu oddi mewn i wasanaethau plant.
 

back to top